Besnijdenis: ‘Dames en heren, dit is niet acceptabel’

‘Familie praat er niet expliciet over. Het is zaak dat arts de signalen leert opvangen.’..

Na 9 minuten en 36 seconden vragen stellen erkent PvdA-staatssecretaris Jet Bussemaker van Volksgezondheid: er zijn de afgelopen drie jaar wel heel weinig meisjes in Nederland behoed voor genitale verminking. Het beleid staat nog in de kinderschoenen. Na twee jaar projecten à drie miljoen euro zijn hulpverleners en artsen nu wel alert op deze vorm van kindermishandeling, die vooral onder Somalische, Ethiopische en Soedanese immigranten voorkomt. Maar aangifte tegen de ouders die de besnijdenis toestaan of uitvoeren, doet vrijwel niemand.

Volgens het rapport Drie jaar pilots Vrouwelijke Genitale Verminking zijn slechts vier meldingen bij het Advies en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) gedaan. Bussemaker stelt dat volgens nog niet gepubliceerde gegevens alleen al tussen de zomer van 2007 en het voorjaar van 2008 44 meldingen zijn binnengekomen over meisjes die het risico liepen besneden te worden of die het lot ondergingen.

De GGD noemt schattingen van 50 tot 500 slachtoffers van meisjesbesnijdenis per jaar slechts ‘het topje van de ijsberg’. Dat betekent dat zij uitgaan van jaarlijks honderden zo niet duizenden slachtoffers in Nederland. Vindt u zelf dan ook niet dat vier of 44 meldingen erg weinig is?

‘Ja, maar het is een begin van waar we mee bezig zijn. Die pilots om dit fenomeen te bestrijden zijn pas twee jaar geleden gestart. We hebben gezien dat potentiële slachtoffers van genitale verminking niet als zodanig werden herkend. Tijdens een werkbezoek aan Frankrijk heb ik geleerd dat artsen en familieleden er niet expliciet over praten. Het is zaak dat zo’n arts signalen leert opvangen. Als de ouders of het kind vertellen dat er binnenkort een belangrijke familiebijeenkomst is, waar iets gaat gebeuren wat het meisje nooit meer zal vergeten, iets wat haar leven zal veranderen. Dan kun je denken aan een leuk feest. Maar het kan ook een signaal zijn van een aanstaande genitale verminking. We zijn hard bezig om diverse beroepsgroepen daarop alerter te maken. Het herkennen van risico’s op genitale verminking is de eerste stap. Vervolgens: zorg dat je het meldt. Uiteindelijk moeten daders vervolgd worden. Want ook ik vrees dat die 44 meldingen slechts het topje van de ijsberg zijn.’

Verwacht u dat dit jaar al mensen worden vervolgd?

‘Daar kan ik niet op vooruit lopen. De vraag is eerst: wat is er gebeurd met die meldingen. Maar ik hecht eraan dat we ook inzetten op vervolging. Omdat je ook laat zien: dames en heren, dit is gewoon niet acceptabel in Nederland. En hier geldt een zware straf.’

Wat wilt u doen: die familiebijeenkomsten van bijvoorbeeld Somaliërs verbieden?

‘Voor oplossingen heb ik onder meer gekeken naar de Franse aanpak. Zij sluiten met ouders uit risicogroepen een soort medisch contract af. Als een meisje uit een risicogroep naar het land van herkomst afreist, wordt er voor vertrek met de ouders een contract afgesloten. Daarin staat dat de dochter niet besneden is en dat de familie die haar begeleidt, er alles aan zal doen om dat te voorkomen. Er staat ook in dat genitale verminking strafbaar is en dat de ouders vervolgd worden als dat meisjes na de reis toch besneden blijkt te zijn. Het kind wordt bij terugkomst dus onderzocht.’

Werkt het?

‘Wat je daar hoort van de betrokken bevolkingsgroepen is dat zij het medisch contract als iets heel belangrijks zien. Die ouders staan in het land van herkomst vaak onder enorme druk van hun familie om hun dochter toch te besnijden. Met zo’n contract in handen kunnen zij klip en klaar aangeven dat ze vervolgd zullen worden als ze daar aan meewerken.’

Gaat u zo’n medisch contract ook in Nederland invoeren?

‘Ik ben aan het overwegen om die les uit Frankrijk over te nemen. Maar dit is ook iets wat ik met mijn collega’s van Justitie moet overleggen.’

Maar het is een reële optie dat we dat hier ook krijgen?

‘Ja, dat is een reële optie. Ik vind een medisch contract nuttiger dan alle meisjes die op reis gaan naar een risicoland bij terugkomst te laten controleren, zoals de VVD bepleit. In Frankrijk controleren ze alleen die meisjes van wie ze denken dat er ook echt een reëel risico is dat ze worden besneden.’

Het is natuurlijk wel een hele effectieve manier om alle meisjes uit de risicolanden door de schoolarts te laten onderzoeken. Dan glipt er toch niemand meer door de mazen van het net?

‘Nou ja, Frankrijk laat dus zien dat dat niet vanzelfsprekend het geval is. Daar worden alle kinderen tot hun 6de jaar lichamelijk onderzocht, ook op besnijdenis. Wat zij daar nu signaleren, is dat de leeftijd waarop meisjes worden besneden, opschuift. Eerst naar boven de zes jaar. En nu al naar boven de 12 jaar. Daarna mag je alleen nog maar met instemming van het meisje dit soort onderzoeken doen. We hebben ook nog zoiets als lichamelijke integriteit namelijk.’

Is dit iets voor het Elektronisch Kinddossier?

‘Ja. Bijvoorbeeld als er staat: je moeder was besneden bij de bevalling. Dat je op zo’n manier kijkt of iemand tot een risicogroep hoort. Maar we moeten niet zeggen: we pikken alle Somalische meisjes eruit en we gaan die allemaal controleren.

‘Los van juridische aspecten die daaraan kleven, vind ik dat vanuit emancipatie het verkeerde signaal. Omdat er hele groepen Somalische vrouwen zijn die actief strijden tegen genitale verminking van hun dochters. Moet ik hun dan voor ze op reis gaan zeggen: kleed je maar uit voor de dokter? Dat klopt niet.

Zou het helpen als alle imams in Nederland stelling nemen?

‘Ik hoop dat dat zou helpen. Want het heeft niets met de islam of Koran van doen. Er is vorig jaar een grootmoefti uit Egypte gekomen die die boodschap heeft overgedragen aan alle imams.’