De Utrechtse lucht blijkt veel vuiler

Twee Utrechtse burgers maten de luchtvervuiling in hun stad. Ze kwamen op heel andere waarden uit dan de gemeente...

Een hoogopgeleide bevolking kan het een stadsbestuur behoorlijk lastig maken.

Neem Ben Nijssen, analytisch chemicus, en Ted Zorn, adviseur bouwfysica en akoestiek, beiden bewoners van de Utrechtse binnenstad en actief in de bewonersgroep Wijk C Comité. Zij besloten zelf de luchtvervuiling te gaan meten. Utrecht meet als enige van de vier grote steden de concentraties fijnstof (PM10) en stikstofdioxide (NO2) niet, maar berekent deze met modellen.

Nijssen en Zorn lazen zich in en riepen de hulp in van een gespecialiseerd bedrijf, Buro Blauw. Grinnikend vertellen ze hoe ze een paar honderd euro gemeentelijke subsidie aanvroegen om de meetbuisjes aan te schaffen. Ze hingen ze op in de stad, en wat bleek: de concentratie stikstofdioxide in de lucht is volgens hun metingen beduidend hoger dan de gemeente voor die locaties had berekend.

Nijssen en Zorn deden nog een opvallende ontdekking. De 144 gloednieuwe dieselbussen van streekvervoerder Connexxion blijken minder schoon dan de gemeente beweert. Volgens TNO blijkt dat de uitstoot van stikstofdioxide veel groter is dan de gemeente heeft ingevoerd in zijn rekenmodellen voor luchtkwaliteit. Over de busbaan over het Vredenburg gaan dagelijks 2.600 bussen.

Hun actie kan verstrekkende gevolgen hebben. Want voor luchtkwaliteit gelden Europese normen, en als die worden overschreden, kan er niet worden gebouwd.

Op het Vredenburg moeten een nieuw winkelcomplex en een Muziekpaleis verrijzen. Maar ook daar maten Nijssen en Zorn veel meer stikstofdioxide dan de gemeentelijke waarde. Met de introductie van de ‘schone’ bussen hoopte de gemeente een grote milieuwinst te boeken om de vervuiling op het Vredenburg te compenseren. Ten onrechte, blijkt nu volgens hen.

Hoe dit mogelijk is? Daar wil de gemeente nu niet op reageren. De gemeente ‘streeft’ naar een spoedige invoering van schone, hybride stadsbussen, is de enige reactie.

‘Je moet maar zo gek zijn om die dikke rapporten te gaan doorploegen, maar het is het waard geweest’, zeggen Zorn en Nijssen. Ze raakten niet alleen gemotiveerd door hun zorgen over de plannen voor het stationsgebied. Maar ook door de wijze waarop de gemeente de actievoerder Kees van Oosten aanpakt. Die dreigt zijn huisraad kwijt te raken vanwege een door de gemeente betaalde procedure tegen hem. Van Oosten weet met zijn rechtszaken – die vaak over luchtkwaliteit gaan – veel projecten in de stad te vertragen.

Kees van Oosten is op zijn beurt blij met ‘het explosieve materiaal’ van Zorn en Nijssen. Hij zal het binnenkort gebruiken in procedures tegen de bouw op het Vredenburg. Van Oosten boekte recentelijk een opvallend succes: Utrecht moet van het gerechtshof Amsterdam voor 20 januari meetgegevens overleggen van de luchtkwaliteit op de Amsterdamsestraatweg, waar Van Oosten woont. Deze rechter neemt als eerste geen genoegen met de berekende waarden. Een verstrekkende uitspraak, zeggen deskundigen.

Waarom Utrecht de luchtkwaliteit niet meet? Niet nodig, zei wethouder De Weger (ChristenUnie) eerder. De Utrechtse SP-fractie is het ‘juridische gesteggel’ rond luchtkwaliteit zat. De fractie heeft besloten zelf een eigen luchtmeetnetwerk voor stikstofdioxide op te zetten. ‘Meten is weten. De door de gemeente gebruikte modellen staan keer op keer ter discussie in de rechtbank. Als in die modellen wordt ingevoerd dat bijvoorbeeld bussen schoner zijn geworden, moet je nameten of dat echt zo is’, zegt SP-raadslid Michel Eggermont. ‘Blijkt de lucht vuiler dan berekend, dan moet er iets gebeuren, in het belang van de gezondheid van de mensen. Die Europese normen zijn er niet voor niets.’

Utrecht vindt dat het hard zijn best doet om aan de wettelijke eisen te voldoen. De wethouder kondigde eerder een verstrekkend verkeersplan aan, waardoor het vanaf 2012 niet meer mogelijk is door het Utrechtse centrum te rijden van de ene kant naar de andere kant van de stad.

Ondernemers in de binnenstad vrezen omzetverlies en critici spreken van een ‘omrijplan’, waarmee de problemen alleen worden verplaatst.