Als voortekenen niet bedriegen, is afscheid Beatrix nabij

vk ACHTERGROND Sinds vrijdag is ze het oudste staatshoofd dat Nederland ooit heeft gehad. Maar als de voortekenen niet bedriegen, is het afscheid van koningin Beatrix (73) nabij.

Het was een kort maar illustratief moment, maandag op Bonaire. Koningin Beatrix sprak met demonstranten en toen zij klaar was, nam prins Willem-Alexander het woord over. 'Ik hoop bij mijn volgende bezoek met u persoonlijk de verbeteringen te kunnen bespreken.' Hier was heel even heel zichtbaar wat steeds nabijer is: de vorstin gaat, de koning komt.

Meer bewijsplaatsen
Voor die stelling zijn meer bewijsplaatsen. Dit weekend vliegen koningin Beatrix, prins Willem-Alexander en prinses Máxima vanuit het Caribische deel van het koninkrijk terug naar Den Haag. Wie kijkt naar de bezoeken die Beatrix de laatste jaren aflegt en naar wat nog komen gaat, ziet de choreografie van een vertrek.

Op 30 april 1980 nam Beatrix de taken van haar moeder over. Waar zij in 1981 haar reeks staatsbezoeken (nu al 48 in getal) begon met Luxemburg, België en West-Duitsland, heeft zij de laatste jaren een vergelijkbaar patroon. Volgend jaar is Luxemburg weer aan de beurt, dit jaar werd Duitsland bezocht. De Belgen kregen in 2006 voor de tweede keer Beatrix op bezoek.

Omdat de eilanden, die tot voor kort de Antillen vormden, bij het koninkrijk horen, is van een staatsbezoek geen sprake als Beatrix naar de West afreist. Zij heeft geprobeerd vijfjaarlijks een, wat dan heet, 'officieel bezoek' af te leggen aan dat deel van haar rijk waar zij bijzonder geliefd is. Iedereen die erbij was heeft het zo ervaren: dit was het bezoek van een koningin in haar nadagen.

Optreden Willem-Alexander en Máxima
De volgende bewijsplaats voor een naderend afscheid ligt in het optreden van Willem-Alexander en Máxima. Toen de begin jaren tachtig geopenbaarde ziekte van prins Claus in de jaren negentig zwaardere vormen aannam, sprong Willem-Alexander vaak in het gat om zijn moeder bij te staan. Na de dood van prins Claus in oktober 2002 ondersteunden prins Willem-Alexander en prinses Máxima, in februari van dat jaar in de familie ingetrouwd, samen koningin Beatrix stelselmatig. Zo deden ze ervaring op bij uitgaande staatsbezoeken. Ook bij inkomende bezoeken waren - en zijn - zij erbij.

Willem-Alexander en Máxima hebben ook nu weer geparticipeerd in dit officiële bezoek. Een nauwkeurige blik op de reeks bezoeken die Beatrix de afgelopen acht jaar heeft afgelegd met haar oudste zoon en schoondochter, leert dat het paar is ingewerkt. Waar het de belangrijke buurlanden België, Duitsland en Luxemburg betreft, kan rustig een stap verder worden gegaan: zij zijn als het nieuwe koningspaar voorgesteld.

Rust weergekeerd
Verdere factoren die Beatrix helpen haar abdicatie aan te kondigen, zijn de terugkeer van de rust rond Willem-Alexander en het geluwde debat rond het staatshoofd. De politieke discussie over de grondwettelijke rol van de koning is bij het recente Kamerdebat beslecht: bijna alles blijft bij het oude. Willem-Alexander weet wat hem te doen staat.

De volksvertegenwoordiging en het minderheidskabinet veroorzaken wel politieke heibel, maar de instabiliteit is niet zo groot dat een inhuldiging een onverantwoord waagstuk zou zijn. Ook mensen die dicht bij de koningin staan, zeggen het: in 2012 kondigt Beatrix (dan 74) haar troonsafstand aan. Sinds vrijdag is zij al het oudste staatshoofd dat Nederland ooit heeft gekend. Willem III stierf als 73-jarige in het harnas. Zijn dochter Wilhelmina abdiceerde op haar 68e, koningin Juliana stopte op haar 71e. Op 30 april zijn Rhenen en Veenendaal de laatste plaatsen die zij bezoekt in een lange reeks koninginnedagen. Het voornemen van een bezoek aan Luxemburg is bevestigd, naar de juiste data wordt nog gezocht. Daarna ontstaat er ruimte voor het moment om koning Willem IV in te huldigen.