Ook AIVD blunderde bij bevrijdingsactie Sirte

De Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst AIVD heeft geblunderd rond de mislukte reddingsactie met een Nederlandse legerhelikopter bij het Libische Sirte op 27 februari 2011. Daardoor hadden de diplomatieke inspanningen om drie gevangen Nederlandse militairen vrij te krijgen, gevaar kunnen lopen. Dit stelt de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD).

Tot nu toe was de schijnwerper vooral gericht op de missers van de militaire inlichtingendienst MIVD. Eind februari 2011 werd een boordhelikopter van de Hr. Ms. Tromp ingezet om een Nederlandse ingenieur te evacueren uit het toen snel oplaaiende oorlogsgeweld in Libië.
 
De actie mislukte faliekant. De Libische Autoriteiten werden niet geïnformeerd, waardoor Nederland het luchtruim schond. De Libiërs overmeesterden de helikopter en namen de bemanning gevangen.
Uit de eerste reconstructies bleek al snel dat de actie werd ingezet zonder goed overzicht van de situatie ter plekke. Bij de MIVD werd in het weekend, voorafgaand aan de actie, de telefoon niet opgenomen bij nadere verzoeken om informatie over de veiligheidssituatie rond Sirte.

Reddingsactie
Desondanks begon de reddingsactie voor de ingenieur en een Zweedse ingezetene, die ter plekke onaangekondigd opdook. Het kabinet, dat toestemming moest geven, werd voorgehouden dat het een unieke kans was om de Nederlander te evacueren en dat er geen tijd was voor lang beraad.

Maar de landingsplek voor de helikopter bleek naast een beveiligd paleis van Kadhafi te zijn. Daar werd de bemanning opgepakt en twee weken vastgehouden. De evacués werden al snel op vrije voeten gesteld.

Ruim een half jaar na het echec heeft de onderzoekscommissie CTIVD de coördinatie tussen de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) en de AIVD geanalyseerd.  Die was volstrekt onvoldoende, luidt de conclusie.

De coördinator Veiligheidsdiensten was door de MIVD en AIVD bijvoorbeeld niet eens op de hoogte gesteld van hun activiteiten in Libië.

Hillen
De mislukte actie bracht destijds vooral minister Hans Hillen van Defensie in politieke problemen. Maar nu blijkt dat de voor de AIVD verantwoordelijke minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken ook blaam treft.

De AIVD nam het risico het diplomatieke proces te doorkruisen.  Volgens de onderzoekscommissie benaderde de AIVD, na het mislukken van de actie, op eigen houtje buitenlandse inlichtingendiensten. Daarvan had de dienst de diplomaten op het ministerie van Buitenlandse Zaken op de hoogte moeten stellen.

Na het mislukken bleven de twee veiligheidsdiensten grotendeels onafhankelijk van elkaar opereren. De onderzoekscommissie constateert dat juist in een dergelijke crisissituatie de twee diensten hun krachten hadden moeten bundelen. Nu gebeurde dat 'te laat en te langzaam'.