PvdA wil politieke rol van staatshoofd fors inperken

DEN HAAG - De PvdA wil de politieke rol van het staatshoofd drastisch inperken. Minister-president Mark Rutte hoeft in de nabije toekomst geen wekelijks gesprek te voeren met koning Willem IV. 'Elke schijn van politieke invloed moet worden uitgebannen.'

Dit zegt Tweede Kamerlid Pierre Heijnen (PvdA). De sociaal-democraten schuiven in hun standpunt over het koningschap steeds nadrukkelijker op in de richting van partijen als SP, D66 en GroenLinks, die vinden dat een ceremonieel koningschap volstaat. Omdat ook de PVV die opvatting heeft, tekent zich een Kamermeerderheid af voor een andere rol van de koning in het staatsbestel.

Te veel discussie
Woensdag debatteert de Kamer de hele dag met Rutte over het Koninklijk Huis. Heijnen: 'We moeten de positie van het koningshuis opnieuw borgen. Er is te veel discussie. Als daarvoor nodig is dat het staatshoofd geen lid meer is van de regering, moeten we daar in de Kamer serieus over spreken. Wij zullen Rutte in elk geval vragen de notitie van oud-premier Wim Kok van tien jaar geleden te actualiseren.'

Op Prinsjesdag 2000 presenteerde Kok de notitie Het Koningschap als bijlage bij de rijksbegroting. Het document vloeide voort uit opmerkingen die toenmalig D66-leider Thom de Graaf in april van dat jaar had gemaakt over de noodzaak van modernisering van de monarchie. D66 was toen regeringspartij en wilde koningin Beatrix uit de regering. Zij zou geen rol meer mogen spelen in de formatie en niet langer voorzitter mogen zijn van de Raad van State.

Lidmaatschap
Kok nam die aanbevelingen niet over. Wel werd in de jaren nadien de Wet lidmaatschap Koninklijk Huis zodanig gewijzigd, dat het aantal leden van het Koninklijk Huis bij de aanstaande troonswisseling wordt beperkt. Ook is het Financieel Statuut voor het Koninklijk Huis herzien.

Heijnen: 'In 1983 is de Grondwet zo herzien, dat de koning lid is geworden van de regering. Juist om een eigenmachtige positie te vermijden. Dit is het moment om te bezien of die wijziging wel goed heeft uitgepakt. We moeten de komende tien jaar niet opnieuw een discussie voeren over de zweem van politieke bemoeienis. Daarom is het van belang dat een stabiele meerderheid in de Tweede Kamer zich nu uitspreekt over welke veranderingen nodig zijn.'

Boegbeeld en bindmiddel
In de nieuwe visie van de PvdA handelt het staatshoofd niet langer volgens de aloude regels van Walter Bagehot, die stelde dat de koningin raadpleegt, aanmoedigt en waarschuwt. 'Wij zien het staatshoofd liever als boegbeeld en bindmiddel. In het geval van Willem-Alexander en Máxima als burgervader en burgermoeder', zegt Heijnen. 'Rutte moet de leiding nemen in een open debat over een modern koningschap.'

Begin deze week maakte de PvdA bekend de spelregels bij de formatie te willen herzien. Daarover zegt Heijnen nu: 'De eerste stap na de verkiezingen moet een debat in de Tweede Kamer zijn. Met de nadruk op moet. Verder mogen er in de formatie geen nieuwe stappen worden gezet zonder debat. De koningin kan dan de procesbegeleider zijn, maar het hoeft niet.'