&copy Martijn Beekman / de Volkskrant
&copy Martijn Beekman / de Volkskrant © UNKNOWN

Met minderheidskabinet veranderen politieke spelregels

DEN HAAG - Met het aantreden van het eerste minderheidskabinet sinds de Tweede Wereldoorlog veranderen ook de spelregels in de Tweede Kamer drastisch. De tijd van dichtgetimmerde afspraken en voorgekookte debatten is voorbij. De politiek staat aan de vooravond van nieuwe omgangsvormen.

 De PVV mag tegen deze plannen stemmen  

Waar dat precies toe zal leiden, is nog vaag. Eén ding staat vast: het is gedaan met de relatieve rust die de parlementariërs hebben op vrijdag.

Werkbezoekje of andere bezigheden
Tot dusver was de vergaderweek op donderdagavond klaar en vertrokken de meeste Kamerleden naar huis voor een werkbezoekje of andere bezigheden. Die ene journalist die nog om een citaatje verlegen zat, werd per telefoon afgehandeld.
 
Onder het nieuwe kabinet-Rutte zal een nieuwe wind waaien. Want als de minderheidscoalitie vrijdagmiddag uit de ministerraad komt, ligt er in principe nog niets vast. Ja, CDA en VVD zullen het eens zijn geworden over wetsvoorstellen, benoemingen en andere gewichtige zaken. Maar daarmee is er nog geen meerderheid in de Kamer.
 
De wandelgangen van de oppositiepartijen zullen voortaan aan het einde van de week worden platgelopen: 'Zijn jullie voor of tegen deze plannen?' Want alleen in het gedoogakkoord met de PVV staan harde afspraken, die worden gesteund door Geert Wilders. Voor andere onderwerpen wordt het shoppen bij de oppositie.
 
'Dynamische politiek'
En dan gaat het niet over niks. Het regeerakkoord bevat twaalf hoofdstukken; het gedoogakkoord slechts vier. Buitenlands beleid, onderwijs, economie; het zijn terreinen die buiten het gedoogakkoord vallen, en dus in beginsel 'vrije kwesties' zijn. De PVV mag tegen deze plannen stemmen.
 
'Unchartered territory', noemt PVV-Kamerlid Martin Bosma de nieuwe politieke situatie. Edith Schippers (VVD) spreekt liever van 'dynamische politiek'. Toch hangt bij de oppositie de vlag nog niet uit. De ervaring leert: elk nieuw kabinet neemt een jaartje om de regeringspartner beter te leren kennen. Nu zal ook gedoger Wilders aan de borst worden gedrukt. Probeer daar maar eens tussen te komen als oppositiepartij.
 
Geen gewoon kabinet
Maar toch. Er ís geen sprake van een gewoon kabinet. Ook de opposanten moeten daarin een weg zoeken. Wil Rutte de AOW-leeftijd toch verhogen tot boven de 66? Dan moet hij buurten bij Job Cohen (PvdA), Alexander Pechtold (D66) en Femke Halsema (GroenLinks).
 
Wil Maxime Verhagen zijn achterban het groene gezicht van het CDA laten zien? Bij Wilders zal hij tevergeefs aankloppen. Die steun zal dus van elders moeten komen.
 
Torentjesoverleg
Maar het werkt ook andersom. Het pleidooi van Halsema voor een referendum kan wel eens in goede aarde vallen bij de PVV. En de Partij voor de Dieren kan bij Wilders terecht voor strengere maatregelen tegen dierenmishandeling.
 
Al met al wordt de positie van de Tweede Kamer sterker. Want er zijn geen dichtgetimmerde coalitieplannen meer, bij gebrek aan een meerderheidskabinet. Binnen de fractie van de VVD wordt al juichend gesproken over de 'terugkeer van het dualisme'.
 
Wekelijkse beraad
'Wij waren nooit zo van het Torentjesoverleg', zegt VVD'er Willibrord van Beek, doelend op het wekelijkse beraad onder PvdA-premier Wim Kok waarin alle besluiten in de coalitie werden voorgekookt. In die paarse jaren kwamen fractievoorzitters en Kamerleden geregeld naar het Torentje om de boel glad te strijken. Het leidde tot saaie debatten in de Kamer: de boel was immers toch al dichtgetimmerd.
 
Nu ligt alles echt open, zo is de positieve uitleg van de VVD. Maar bij de oppositie weten ze het zo net nog niet. Wilders wordt ongetwijfeld opgebeld vóór de ministerraad begint, is daar de gedachte. 'Kan de PVV hiermee akkoord gaan?' Een CDA'er wijst op het Deense model waar de coalitie 'een keer in de zo veel tijd' even met de gedoogpartij om tafel zit. De verwachting is dat de meeste voorstellen eerst bij de PVV worden afgekaart. De rest komt pas aan bod als Wilders past. Zeker in wittebroodsweken zullen Rutte en Verhagen niet al te opzichtig buiten de PVV om gaan.
 
Oliemannetjes
Er is nóg een reden waarom de PVV overal een dikke vinger in de pap heeft. Elke keer dat bijvoorbeeld SP-leider Emile Roemer zijn steun verleent aan een kabinetsvoorstel, zal hij daar zijn eisen bij stellen. Die zullen zonder uitzondering geld kosten.
 
En daarmee komt Wilders weer in beeld. Want hij heeft zijn handtekening gezet onder de hele financiële onderbouwing van het akkoord - de complete 18 miljard bezuinigingen. Elke wijziging op dat gebied kan alleen met zijn instemming.
 
Politieke stuurmanskunst
Dat neemt niet weg dat het nieuwe kabinet ook meerderheden buiten de PVV zal zoeken. Het vergt veel politieke stuurmanskunst van de nieuwe bewindspersonen. De belangrijkste competentie voor de nieuwe ministersploeg is dan ook: zaken kunnen ritselen in de Kamer. Rutte zei al dat de leden van zijn ploeg goed tegen hun verlies moeten kunnen.
 
De rol van de politieke assistenten (de oliemannetjes van bewindspersonen) zal dan ook groter worden. Zij zijn de verkenners om meerderheden in de Kamer te zoeken. Onder Balkenende IV waren ze vooral veel tijd kwijt met de interne strijd tussen CDA en PvdA. Straks zullen ze de opdracht krijgen uit te zoeken hoe de oppositie te paaien is.
 
Kortom, het Binnenhof is komende jaren aan de mensen die het politieke handwerk goed verstaan.