Europees hof biedt anti-Wilderskamp hoop

Het anti-Wilderskamp put hoop uit een aantal recente uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens over haatzaaien door politici.

In een interview met de krant Le Monde zei Le Pen in april 2003: ‘Op de dag dat Frankrijk niet 5 miljoen, maar 25 miljoen moslims telt, zullen de moslims de baas zijn. De Fransen zullen zich klein maken om zich te verbergen en niet op de stoep, maar met neergeslagen blik op straat gaan lopen. En als zij met opgeheven hoofd op de stoep blijven lopen, krijgen ze te horen: ‘Wat bezielt jou om mij zo rechtuit aan te kijken? Zoek je soms ruzie? Maak dat je wegkomt, anders krijg je een opdonder.’’

Le Pen noemde het vonnis een flagrante aantasting van zijn vrijheid van meningsuiting en stapte naar het Europese Hof, maar ving bot. Het hof verklaarde (in april) zijn klacht niet-ontvankelijk.

Geen simpel ja of nee

Is door deze zaak de kans op een veroordeling van Wilders sterk gegroeid? Die vraag is niet met een simpel ja of nee te beantwoorden, reageren vier rechtsgeleerden unaniem. De hoogleraren Ybo Buruma (strafrecht), Rick Lawson (Europees recht), Afshin Ellian (sociale cohesie en burgerschap) en Egbert Dommering (informatierecht) wijzen op de specifieke rol van het Europese Hof: toetsing van nationale wetgeving. Nederlandse rechters maken altijd hun eigen afweging.

‘Wel ruimt die jurisprudentie het wijdverbreide misverstand uit de weg dat we alles maar moeten accepteren, omdat Straatsburg geen beperking van de vrijheid van meningsuiting zou aanvaarden’, zegt Lawson.

Er is meer jurisprudentie. In België werd Daniel Féret, voorzitter van het Belgische Front National, veroordeeld voor het verspreiden van pamfletten waarin migranten werden aangeduid als criminelen. Britse rechters veroordeelden Mark Anthony Norwood van de extreem-rechtse Britse Nationale Partij wegens het verspreiden van de boodschap ‘Islam out of Britain’. Een Turkse politicus is veroordeeld voor haatzaaien. In al die gevallen hield het EVRM de nationale vonnissen overeind. Lawson: ‘Het Openbaar Ministerie heeft, met een beroep op de vrijheid van meningsuiting, Wilders eerder niet willen vervolgen. Als de rechters ook meenden dat ze die vrijheid altijd moeten respecteren, zijn ze nu uit de droom geholpen.’

Specifieke nationale achtergronden

Ellian, die onlangs in De Pers opriep tot vrijspraak van Wilders, wijst op het belang van ‘specifieke nationale achtergronden’. ‘Juist omdat het Europese Hof nationale wetten toetst, kan het zijn dat een hoofddoekverbod in Turkije wordt toegestaan en in Nederland niet.’ Dat geldt ook voor de verstoring van de openbare orde, die bij uitingsdelicten wordt meegewogen. ‘Een politicus speelt met vuur als hij in Italië een Mariabeeldje in de fik steekt, of in Turkije Mohammed-cartoons verspreidt.’ Ellian merkt op dat de openbare orde in Nederland niet is verstoord door Wilders. ‘Hij wordt in en buiten het parlement stevig aangevallen. Shockeren en kwetsen gaat over en weer. Dat mag, zo gaat dat in een democratie. Dat zegt ook het Europese Hof, in andere uitspraken.’

Dommering maakt onderscheid tussen groepsbelediging (artikel 137c) en aanzetten tot haat (137d), artikelen die allebei op de zaak-Wilders van toepassing zijn. ‘Met groepsbelediging kom je al vrij snel in de sfeer van het publieke debat’, zegt Dommering. ‘Daar kan ik weinig over zeggen. Maar als je kijkt naar de zaak-Le Pen en in ogenschouw neemt dat rechters over het algemeen geneigd zijn het EVRM te volgen, is er zeker kans op een veroordeling van Wilders.’

Haatzaaien andere koek

Ook Buruma maakt dat onderscheid. ‘Belediging maakt moslims verdrietig, maar dat mag. Haatzaaien is andere koek. In dat geval accepteert het EVRM een veroordeling veel sneller.’ Toch is dat volgens hem moeilijk te vertalen naar Nederland, omdat er weinig haatzaai-jurisprudentie is.

Het wachten is, zegt hij, op de afronding van ‘het ambtelijke werk’ van de Nederlandse rechters die de uitlatingen van de PVV-leider langs de lat van de Nederlandse wet leggen. Buruma: ‘Het is een hartstikke spannende en complexe zaak. Ik hoop dat de rechters met een mooie motivering komen. Ze hebben een grote verantwoordelijkheid in deze beladen zaak.’