Niks-aan-de-hand-kabinet buigt aantoonbaar diep voor Wilders

Wat je meteen kon vaststellen is dat Wilders de eerste persconferentie met zijn nieuwe politieke vrienden op punten ruimschoots won. De andere twee stonden er ongemakkelijk bij.

Rutte (VVD) en Verhagen (CDA) zouden eigenlijk de dienst uit moeten maken, als toekomstig regeerteam. Wilders gedoogt alleen. Maar wat je meteen kon vaststellen is dat Wilders de eerste persconferentie met zijn nieuwe politieke vrienden op punten ruimschoots won. Hij nam de ruimte die de gedoogconstructie hem biedt – de andere twee stonden er ongemakkelijk bij.

Beoogd premier Rutte kwam aanvankelijk nog stevig uit de hoek. Grenzen stellen en grenzen handhaven, dat is het doel. En: ‘Iemand die een inbreker in zijn huis aantreft en deze een paar ferme tikken verkoopt, zal voortaan niet meer in boeien worden afgevoerd. De inbreker wel.’

Bloedhete aardappel

CDA-leider Verhagen had het al meteen een stuk moeilijker. Hij mocht niet al te enthousiast doen over Wilders. Er wacht zaterdag immers nog een bloedhete aardappel in de vorm van een tegenstribbelend CDA-congres. En hij was meteen in het defensief.

Verhagen staat ook in het nieuwe kabinet pal voor de vrijheden, zei hij. Zowel de vrijheid van onderwijs als die van godsdienst. Maar waren die vrijheden in het geding dan?

Open blik

Voorts de buitenwereld. Maxime Verhagen zei dat een open blik nodig blijft voor Nederland, ook wat betreft de Europese Unie, ook wat betreft Ontwikkelingssamenwerking. Over dat laatste zei Wilders patsboem dat er een miljard afgaat en dat er vervolgens in het land ‘een gejuich zal opstijgen’. Zijn uitspraken waren steeds militanter dan die van de andere twee, als een bokser die beter doorkomt.

Vooral Verhagen probeerde met alle macht uit te stralen dat dit een niks-aan-de-hand-kabinet zou worden. Dat moest hij wel, gezien de voorafschaduwing.

Messen in de coulissen

De oppositie had het over een ‘coalitie van de angst’ (Plasterk), of over het ‘marionettenkabinet van Wilders’ (Pechtold). En vooral wachten die CDA-mastodonten met hun messen in de coulissen.

Vandaar dat CDA-voorzitter Bleker het had over een ‘heel behoorlijk en netjes’ akkoord en Verhagen zelf over een ‘gewoon regeerakkoord’. Dat staat te bezien. Sociaal-economisch is er aantoonbaar diep voor Wilders gebogen. Hij zit niet in de Trêveszaal, zoals hij zelf zei, maar zijn adem gaat er over tafel.

Niet liberaal hervormen

Geen versoepeling ontslagrecht, koppeling van lonen en uitkeringen blijft in stand, AOW overeenkomstig het voorstel van de sociale partners, beperkte koopkrachtaantasting. Dat is niet het liberale hervormen waar Rutte nog zodanig aan hechtte dat hij niet verder wilde met Paars-plus.

Het hoofdgerecht van dit akkoord is uiteraard de immigratie-paragraaf. Een eerste vingerwijzing voor de PVV-invloed: het heet niet langer immigratie en integratie zoals tot nutoe; het begrip integratie is verdwenen. De toon is fors. Wilders sprak gisteren van een ‘Nederlandser Nederland’, van een ‘nieuwe wind’, en ‘ongekende maatregelen om de toestroom in te dammen’.

Hoofddoekjesverbod

Boerkaverbod, hoofddoekjesverbod bij de rechterlijke macht en de politie, illegaal verblijf strafbaar maken, denaturalisatie bij misdrijven waar twaalf jaar of meer op staat. Dat zijn de voornemens van het kabinet plus gedoogpartij. Maar ‘ongekende maatregelen’? Wilders werd door de andere twee niet tegengesproken, ofschoon het realiteitsgehalte bescheiden is.

Sommige maatregelen blijken al ingevoerd – hoofddoekjes bij de rechterlijke macht en bij de politie zijn reeds verboden. Sommige zijn al een eind onderweg in het wetgevingsproces, zoals het boerkaverbod. Sommige klinken stoerder dan ze zijn. Nu is het mogelijk om mensen met dubbele nationaliteit het Nederlanderschap te ontnemen die wegens terrorisme tot minimaal acht jaar veroordeeld zijn. Straks ook bij andere zware misdrijven – het zal niet heel veel zoden aan de dijk zetten.

Taai, sloom wetgevingsproces

Daar komt de Nederlandse binding aan Europa bij, die door Verhagen zo op prijs wordt gesteld. In de immigratieparagraaf staat welgeteld elf maal dat Nederland gaat onderzoeken, nastreven of bevorderen dat een Europese richtlijn in verband met terugkeer, verblijfsvergunning of gezinshereniging zal worden veranderd. Dat is een taai, sloom wetgevingsproces en met 27 landen beslist niet morgen geregeld.

Anders gezegd, dit is symboolpolitiek. Maar symboolpolitiek is ook politiek en dat weten alle spelers in Den Haag dondersgoed. Wilders heeft er belang bij om voluit op het orgel te gaan, zoals Ab Klink het noemde. Zijn tegenstanders hebben dat gek genoeg ook. Vluchtelingenwerk Nederland kwam al met een persbericht over de voornemens als ‘een ramp voor mensen die huis en haard moesten verlaten’.

Schaduwgevechten

De kabinetsplannen op immigratiegebied zijn in hoge mate schaduwgevechten. Rutte en Verhagen weten het, maar ze kunnen kennelijk niet anders dan een eindweegs met Wilders meegaan. Al op de eerste dag blijkt het mankement waar afhaker Ab Klink bang voor was: een gedoogcombinatie met twee tegengestelde opvattingen in de borst kan eigenlijk niet bestaan.