Segregatie door nieuwe wijken

In steden waar nieuwe wijken zijn gebouwd, is de scheiding tussen arm en rijk toegenomen.

De nieuwbouw is vaak zo opgezet dat vooral gezinnen met hogere inkomens erheen trekken en ouderen, alleenstaanden en armere inwoners in de oude stadswijken achterblijven.

Sociale huurwoningen binnen de stadsgrenzen vervangen door koopwoningen, bevordert daarentegen juist de diversiteit.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) komt tot die conclusies nadat het de ‘verhuisbewegingen’ in zes grote Nederlandse steden onderzocht. ‘We keken wie er kwam te wonen in de nieuwe huizen die er tussen 1999 en 2005 werden gebouwd en onderzochten vervolgens wie de lege plek innam die die nieuwbouwbewoners elders achterlieten’, zegt Frank van Dam van het PBL.

De onderzoekers zien sterke verschillen tussen de zes steden. Zo is de etnische segregatie het meest toegenomen in Tilburgse achterstandswijken doordat veel autochtone gezinnen naar nieuwbouwwijken zijn vertrokken. Ook in Den Haag en Utrecht is relatief veel nieuwbouw gepleegd aan de randen van de stad. Maar daar trekt zowel de allochtone als de autochtone middenklasse heen. De segregatie naar inkomen en huishoudens is in Den Haag en Utrecht dan ook het sterkst. Turken en Marokkanen zijn nog wel ondervertegenwoordigd in de nieuwbouwwijken, maar hun aandeel stijgt snel.

In Rotterdam, Groningen en Arnhem is juist de tegenovergestelde beweging te zien. De segregatie, zowel naar etniciteit als inkomen, is er afgenomen doordat er in de oude wijken veel koopwoningen zijn gebouwd.

Diversiteit

De vraag of nieuwbouw invloed heeft op de segregatie is relevant, omdat de demissionaire regering in haar beleid voor de achterstandswijken streeft naar ‘diversiteit’. Als allochtone en autochtone gezinnen met modale inkomens in de wijk blijven wonen, bevordert dat de leefbaarheid en de integratie van achterstandsgroepen, is de gedachte. Het is een veronderstelling die onder sociale wetenschappers al drie jaar tot heftige discussies leidt. Kritische sociologen stellen dat rijk en arm, allochtoon en autochtoon ook in gemengde wijken compleet langs elkaar heen leven.

In hun rapport Nieuwbouw, verhuizingen en segregatie geven de onderzoekers van het PBL wel een overzicht van die discussie, maar zelf nemen zij geen stelling. Van Dam: ‘Ons onderzoek gaat over de veronderstelling dat herstructurering van aandachtswijken tot een meer gemengde bevolking leidt, en die blijkt dus te kloppen. Door verouderde huurwoningen in aandachtswijken te vervangen door nieuwe koopwoningen, blijven de ‘sociale stijgers’, zowel allochtoon en autochtoon, vaker in de wijk wonen. Zouden zij de buurt verlaten, dan wordt hun plekje doorgaans opgevuld door allochtonen met een laag inkomen. Door herstructurering krijg je dus een meer diverse wijkbevolking.’

Het is volgens Van Dam niet zo dat gezinnen met kinderen veel liever met andere gezinnen samen in een nieuwbouwwijk wonen dan in een oudere stadswijk met bewoners van divers pluimage. ‘Mensen verhuizen het liefst over kleine afstanden. Als je het bewoners van vinex-wijken vraagt, blijkt er een groot deel te zijn dat liever in de stadswijk was blijven wonen waar ze vandaan kwamen. Daar konden ze alleen geen geschikt huis vinden.’

De komende tien jaar worden er nog zo’n 800 duizend nieuwe woningen gebouwd, voornamelijk in de buurt van de grote steden. Het PBL adviseert de regering bij die nieuwbouwplannen, veel meer dan nu gebeurt, oog te hebben voor het aandachtswijkenbeleid. ‘Vooral als steden uitbreiden, moeten bestuurders nadenken over de verschillende woningtypes die er worden gebouwd.’