de site van

Staatsbosbeheer zat fout bij tellen dieren Oostvaardersplassen

Van onze verslaggever Menno van Dongen − 19/08/10, 05:00

Staatsbosbeheer en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) zijn op zoek naar nieuwe methoden om wilde dieren te tellen. Aanleiding is een kapitale fout in natuurgebied de Oostvaardersplassen.

Wilde zwijnen tellen op de Veluwe door de Wildbeheereenheid Noordwest. Rechtstreeks tellen is betrouwbaarder dan gebruikmaken van fotoâ€¿s, want daarop zijn de leeftijd en het geslacht vaak lastig te beoordelen. (Marcel van den Bergh / de Volkskrant)
Edelherten en heckrunderen bij de Oostvaardersplassen (ANP)

Officiële cijfers van Staatsbosbeheer, die centraal stonden tijdens talloze debatten in de Tweede Kamer, kloppen niet. Begin dit jaar liepen er geen 400 heckrunderen in het gebied maar slechts 260. Onlangs zijn experts benaderd die moeten zorgen dat dergelijke fouten niet vaker worden gemaakt.

Vermoedelijk zijn jarenlang verkeerde cijfers gebruikt. Dat is pijnlijk; al die tijd werd heftig gediscussieerd over het bijvoeren van dieren in de Oostvaardersplassen. In dit gebied wordt ‘natuurlijk beheer’ gevoerd; de mens laat de natuur zo veel mogelijk met rust.

Tijdens de laatste, strenge winter, zijn 140 heckrunderen gestorven. Dat was niet ongeveer een kwart van een populatie van 548 dieren, zoals Staatsbosbeheer beweerde, maar ruim eenderde van de 400 runderen in het gebied. Toch is dat geen reden om het natuurlijke beheer af te schaffen, vindt deze instantie.

Vervelend

De runderpopulatie is enkele weken geleden geteld nadat critici de betrouwbaarheid van de cijfers in twijfel trokken.

‘We ontdekten toen dat onze telling inderdaad niet klopte. Dat is uitermate vervelend’, zegt woordvoerster Marjet Heins van Staatsbosbeheer. ‘Het is misgegaan nadat we in 2000 zijn gestopt met het tellen van totale populaties in de Oostvaardersplassen. We vonden dit te arbeidsintensief, en de cijfers van sommige diersoorten, zoals de edelherten, waren niet betrouwbaar genoeg. Sindsdien tellen we alleen geboorte- en sterftegevallen. Dat is geen ongebruikelijke methode.’

Administratie

Heckrunderen zie je niet zomaar over het hoofd. Volwassen stieren hebben een schouderhoogte van 1 meter 75 en een gewicht van zo’n 800 kilo. Hoe is het mogelijk dat jarenlang niet is opgevallen dat er 140 ‘virtuele’ runderen rondliepen in de Oostvaardersplassen?

Volgens kenners zijn wellicht telfouten gemaakt. Maar Heins vindt dat het meer voor de hand ligt dat een administratieve fout de belangrijkste oorzaak is.

‘Waarschijnlijk heeft iemand zeven of acht jaar geleden een paar getallen verwisseld, waarna dat steeds is overgenomen. Het viel niet op omdat dit een groot gebied is, van 6.000 hectare. Het is ook heel moeilijk om wilde dieren te tellen, zeker als je de natuur niet wil verstoren. Daarom zijn we op zoek naar nieuwe methoden.’

De omvang van sommige populaties is moeilijk te schatten, maar heckrunderen heb je zo geteld, stelt ecoloog Geert Groot Bruinderink van de Zoogdiervereniging. Hij is enkele weken geleden de Oostvaardersplassen in getrokken, op verzoek van Staatsbosbeheer, om de groep opnieuw in kaart te brengen.

Halve dag werk

‘Het was een halve dag werk’, vertelt de ecoloog. ‘Er lopen in het gebied vier kuddes heckrunderen, die ik met mijn collega van 100 tot 150 meter afstand heb bekeken, met een verrekijker. Soms moesten we even wachten, omdat veel dieren achter elkaar verscholen stonden. We telden in stilte, waarna we onze cijfers vergeleken. Pas als we het op maximaal drie dieren na eens waren, waren we tevreden. Dan namen we het hoogste aantal.’

Ze hebben na flink zoeken in het hele gebied één individuele koe gevonden, die zich had teruggetrokken om te bevallen. ‘Onze telling klopt, op misschien een enkel rund na’, stelt ecoloog Dekker.

Op verzoek van het ministerie van LNV zullen ook de populaties konikpaarden en edelherten in de Oostvaardersplassen opnieuw worden bestudeerd. Experts denken inmiddels na over andere methoden om wilde dieren te tellen.

Groot Bruinderink is ook benaderd. ‘Je kunt overwegen om vaker dieren te fotograferen, zodat je ze daarna in alle rust kan tellen. Hoewel inzoomen steeds beter gaat, kun je op foto’s slechter zien of een dier volwassen is, en wat het geslacht is. Dat is een nadeel. Ook onderzoek uit de lucht is een optie, al dan niet met infraroodbeelden.’