Charmeur met een gekweld gemoed

Nederland leerde Ab Klink (51) in februari 2007 kennen als minister van Volksgezondheid. Een nieuw gezicht, een onbeschreven blad. Maar binnen het CDA draait Klink al bijna dertig jaar mee.

Als minister maakte Klink naam met het halfslachtige rookverbod in de horeca, dat hem tot zijn ergernis het etiket ‘bedilzucht’ opleverde.

In de Tweede Kamer kennen ze Klink als een charmeur. Goedlachs, aimabel. Niet voor niets kreeg Jolande Sap, als beginnend zorgwoordvoerder van GroenLinks van haar fractie mee: ‘Ik begrijp dat je moeite hebt die charmante Ab aan te pakken, maar geef hem van Jetje.’

Met kwinkslagen wist Klink de toon in debatten ontspannen te houden. Alleen woordvoerders van de SP en PVV, die rechtlijnig hun eigen tirades afstaken – tegen marktwerking in de zorg of de stelling dat ouderen slechtere zorg krijgen dan gevangenen – konden Klink ontregelen.

Binnen het CDA kennen ze Klink vooral als ideoloog. Die faam bouwde hij vanuit het Wetenschappelijk Instituut van het CDA. Daar is hij in 1985, meteen na zijn studie sociologie aan de Erasmus Universiteit, gaan werken.

Universiteit

Dat Klink naar de universiteit ging, was niet vanzelfsprekend. In zijn jongste jaren hadden zijn ouders een snackbar in Stellendam, op het Zuid-Hollandse eiland Goeree-Overflakkee. Daar zijn Ab en zijn eeneiige tweelingbroer Hubrecht geboren.

De jonge ouders hadden het niet breed. Vader stond dagelijks om vier uur op om aardappels te schillen en frikadellen en kroketten te draaien. Vervolgens legde hij tegels bij de Deltawerken-in-aanleg en daarna bestierde hij met moeder de snackbar.

Toen vaders knieën het begaven, werd de snackbar verkocht en verhuisde het gezin naar Middelharnis, waar vader verzekeringen ging verkopen. Na de tweeling werden nog twee meisjes geboren.

Ab en zijn broer deden eerst de mavo. Daarna gingen ze dagelijks met de bus naar Rotterdam voor de havo en het vwo. Dat effende het pad naar de universiteit. Op school nog ontmoette Klink zijn vrouw Alice. Ze trouwden na vier jaar verkering toen Ab 24 was en zij 19.

In die jaren raakte Klink in een crisis die hem voor het leven vormt. Van huis uit was Klink een ‘bonder’, van de gereformeerde bond, een strikte stroming binnen de protestantse kerk, niet te verwarren met de gereformeerde kerk. De zondagen verliepen via een vast stramien: kerk, zondagsschool en weer kerk.

Werelds

In Rotterdam ontdekte Klink een werelds bestaan. Daar begon de twijfel aan het geloof. Hij liet het geloof niet los, maar de Deense filosoof Kierkegaard werd zijn nieuwe houvast. De ‘eigen verantwoordelijkheid’ ging een belangrijker plaats innemen dan de richtsnoeren van een kerkgenootschap. Hij leerde zijn gekweld gemoed te maskeren met kwinkslagen en goedlachs optreden.

Op het Wetenschappelijk Instituut van het CDA begon Klink min of meer tegelijk met de gereformeerde Jan Peter Balkenende, die uit Zeeland kwam. Beiden promoveerden in die jaren.

In 1992 werd Klink ‘politiek assistent’ van Ernst Hirsch Ballin, dan minister van Justitie in het derde kabinet Lubbers. Als assistent leerde Klink de politieke praktijk in contacten met Kamerleden. Tijdens de eerste jaren Paars – 1994-2002 – bleef Klink ambtenaar op Justitie. In 1999 ging hij terug naar het Wetenschappelijk Instituut als directeur. Na de verkiezingsnederlaag van het CDA in 1998 ging hij het CDA ideologisch ‘herbronnen’. Zijn kompaan uit de jaren tachtig, Jan Peter Balkenende, is dan al naar de Tweede Kamerfractie vertrokken. Onder Klinks leiding verscheen een stroom doorwrochte studies over onder andere integratiebeleid.

In 2007 vroeg Balkenende hem voor zijn derde kabinet als minister van Volksgezondheid. Voor Klink werd het een frustrerende ervaring. In de zorg is een nieuw verzekeringssysteem geïntroduceerd. Dat werkt alleen als ziekenhuizen zelfstandig worden. De PvdA trapte echter continu op de rem, en verwierp deze ‘marktwerking’.

Toch wilde Klink verder. Het CDA zette hem op plaats vijf van de kieslijst, maar de afdelingen besloten hem, ten koste van Marja van Bijsterveldt op vier te zetten. Na Balkenende, Ank Bijleveld en Maxime Verhagen.

Winst

Tot de verkiezingsdag, 9 juni, stond Klink achter Balkenende: ‘Ik heb vroeger zaalvoetbal gespeeld en geleerd dat je in de laatste minuten nog kunt winnen. Je moet blijven spelen en voor de winst gaan. Dat past bij de mentaliteit van mijn club en zeker bij die van Jan Peter Balkenende.’

Op de verkiezingsdag, toen duidelijk werd dat het CDA ging verliezen, zei Klink beschikbaar te zijn als fractievoorzitter. Achteraf kan je dit uitleggen als de openingszet in een machtsstrijd na het vertrek van Balkenende.