Gemeenten lopen vele miljoenen mis

Door de ingestorte vastgoedmarkt lopen Nederlandse gemeenten al bijna 900 miljoen euro mis.

Vooral Amsterdam, Utrecht en Eindhoven doken diep in de rode cijfers blijkt uit een onderzoek van de Volkskrant onder twintig grote en middelgrote gemeenten. Van de ondervraagde gemeentebesturen werkt 85 procent deze zomer aan een grondige herziening van de bouwplannen. Projecten zijn in de ijskast gezet of worden afgelast.

Appartementen

Als plannen wel doorgaan, worden zij vaak ingrijpend veranderd. Dure woningen worden van de bouwtekening geschrapt en vervangen voor eengezinswoningen of appartementen waarnaar in de markt nog wel vraag bestaat. Ook door de moeilijker te financieren sociale woningbouw en studentenhuisvesting zal relatief vaak een streep worden gezet, is de algemene verwachting.

De financiële schade werd tot nu toe grotendeels opgevangen binnen de grondbedrijven, de instellingen die namens de gemeente in grond handelen. In de vele vette jaren die de Nederlandse vastgoedwereld tot 2008 meemaakte, hebben veel grondbedrijven veel projecten met winst kunnen afsluiten. Maar de buffers uit die tijd zijn de afgelopen jaren als sneeuw voor de zon verdwenen.

Een aantal ondervraagde gemeenten reserveert nu geld op de gemeentebegroting om eventuele nieuwe tegenvallers van het grondbedrijf te kunnen opvangen. Dat is bijvoorbeeld het geval in Den Haag, Rotterdam, Almere en Gouda. Ook in Breda is inmiddels al 22 miljoen euro uit de algemene middelen gereserveerd om het grondbedrijf te hulp te schieten.

Wethouder Bob Bergkamp, in Breda verantwoordelijk voor het grondbedrijf, ligt er weleens wakker van. ‘We kunnen ook nog minder geld uit Den Haag verwachten, dus het financiële kortetermijnperspectief voor onze gemeente is zeer ongewis.’

Onder curatele

Tijdens de vorige crisis op de woningmarkt, begin jaren tachtig, gingen gemeenten massaal het schip in door hun grondbeleid. Dat resulteerde in een groot aantal ‘Artikel 12-gemeenten’ die onder curatele van het rijk gesteld werden. Hugo Priemus, emeritus hoogleraar volkshuisvesting, vreest dat er ook nu weer gemeenten onder toezicht van Den Haag zullen komen te staan. ‘Gelukkig is de hypotheekrente nu niet zo hoog als destijds. Maar als gemeentebesturen risico’s van de projectontwikkelaar overnemen om een project toch maar rond te krijgen, kunnen ze met schulden eindigen die ze niet meer kunnen dragen.’ De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft accountantskantoor Deloitte eerder deze maand opdracht gegeven de financiële situatie van al haar leden te onderzoeken.