Krachtmeting van CDA en PVV over New York

Op de eerste dag van de officiële onderhandelingen over een minderheidskabinet zijn al irritaties tussen de rechtse partijen zichtbaar geworden. Fractieleider Maxime Verhagen van het CDA zei maandag ‘in scherpe bewoordingen’ te zullen reageren op eventuele uitspraken van Geert Wilders (PVV) die het aanzien van Nederland schaden.

De bron van ergernis is de aankondiging van Wilders dat hij wil protesteren tegen de bouw van een moskee nabij Ground Zero in New York – de plek waar moslimterroristen in 2001 de Twin Towers te gronde richten. CDA-senator Hans Hillen noemde het optreden van Wilders zaterdag ‘riskant’ voor Nederland. Wilders, op zijn beurt: ‘Wen er maar vast aan.’

Normaal gesproken spreekt een kabinet met één mond, maar de nog te vormen regeringsploeg van CDA en VVD, met gedoogsteun van de PVV, slaat een andere richting in. ‘Geert, wen er maar vast aan’, luidde maandag de reactie van CDA-onderhandelaar Verhagen, tevens demissionair minister van Buitenlandse Zaken. ‘Eenieder is vrij te doen wat hij wil, maar ik verwacht dat verantwoordelijkheid in acht wordt genomen.’

Het is de eerste publieke krachtmeting tussen PVV en CDA. Na vijf dagen van informele gesprekken kwamen de partijen (de VVD incluis) overeen dat ze elkaars ‘verschillen van inzicht’ zouden ‘respecteren’. Wilders legde dat uit als ‘ik mag zeggen wat wil’.

De gedoodverfde coalitiepartijen hadden niet verwacht dat Wilders al voor de afloop van de onderhandelingen die vrijheid zou onderstrepen, om de eigen achterban te behagen, zoals op het Binnenhof wordt gezegd. Verhagen en partijgenoot Hillen riepen meteen voor hun eigen achterban, die kritisch staat tegenover de PVV, dat ook zij grenzen kennen.

Die grenzen zullen niet worden vastgelegd in een gedoogakkoord, waarmee Wilders zijn loyaliteit moet betuigen aan een minderheidskabinet van CDA en VVD. ‘Hij mag doen wat hij wil’, zegt CDA-ideoloog Hillen over Wilders. ‘Alleen wordt hij nu wel internationaal als Nederlands bestuurder gezien. Dat schept een verantwoordelijkheid.’ Daarop zal het CDA hem blijven wijzen.

‘Regeren is niet vrijblijvend’, volgens Hillen. ‘Wilders kan nu meedoen met een kabinet. Hij kan die kans niet verspelen.’ Volgens de senator is samen regeren vertrouwen in elkaar hebben. ‘Het is als het opvoeden van kinderen die zeggen: ik doe het lekker toch. Je kan dan krachtig tegen ze optreden, of ze vertrouwen.’ Tot dat laatste lijken CDA en VVD geneigd.

In diplomatieke kringen wordt niet verwacht dat Wilders in de VS problemen zal ondervinden met kritiek op de moskee. De Republikeinse burgemeester van New York, Michael Bloomberg, prees onlangs nog de ‘Nederlandse erfenis van tolerantie’, zowel op het gebied van vrijheid van meningsuiting als godsdienstvrijheid. Bovendien wil Wilders spreken op privéterrein, waarover de autoriteiten geen zeggenschap hebben.

Wilders wilde overigens al voordat hij aan de formatie deelnam, demonstreren in New York.