de site van

Paars-plus: nu wordt het menens

Van onze verslaggever Bart Dirks − 04/07/10, 22:30

De onderhandelingen over Paars-plus zijn begonnen. Daartoe hebben VVD, PvdA, D66 en GroenLinks zaterdag besloten. Het moeilijkste wordt een akkoord over de woningmarkt, waaronder de hypotheekrenteaftrek.

PvdA-leider Job Cohen en VVD-leider Mark Rutte in de wandelgang rond de Tweede Kamer afgelopen dinsdag. (Martijn Beekman / de Volkskrant)

‘Ik durf de onderhandelingen aan, maar het zal nog een hele klus worden. De inhoudelijke verschillen zijn groot’, zei VVD-leider Mark Rutte. Ook PvdA-leider Job Cohen verwacht ‘pittige onderhandelingen’.

Anders dan twee weken geleden, toen de VVD ‘geen perspectief’ zag in Paars-plus, is er nu wel ‘voldoende basis en vertrouwen’. De partijleiders sluiten niet uit dat over een maand, rond 1 augustus, een kabinetsploeg kan worden gepresenteerd.

In dat geval kan het eerste kabinet-Rutte nog een stempel drukken op de rijksbegroting van 2011. Komende vrijdag is de laatste ministerraad voor het zomerreces, die wordt geleid door demissionair premier Balkenende (CDA).

Prinsjesdag

De ministerraad vergadert daarna weer wekelijks vanaf 13 augustus. De begroting moet hoe dan ook klaar zijn op Prinsjesdag, de derde dinsdag van september. Een nieuw kabinet kan steviger bezuinigen dan een demissionair kabinet. Dat wordt immers alleen geacht ‘op de winkel te passen’.

Femke Halsema (GroenLinks) wil dat een kabinet ‘snel en effectief’ de economische crisis gaat aanpakken. ‘We moeten nadenken over het tempo waarin we de begroting weer in evenwicht willen krijgen.’ De VVD beloofde in de verkiezingscampagne dat in één kabinetsperiode te doen, de PvdA wilde daar zeker twee kabinetten de tijd voor nemen.

VVD, PvdA, D66 en GroenLinks spraken zaterdag vier uur onder leiding van informateur Herman Tjeenk Willink. Daar gingen ‘behoorlijk wat informele gesprekken’ aan vooraf, erkende Rutte. De informateur brengt naar verwachting vandaag zijn eindverslag uit aan koningin Beatrix. Daarna worden waarschijnlijk een of twee nieuwe informateurs benoemd van VVD- en PvdA-huize.

Twee weken geleden strandden gesprekken over Paars-plus. Ruttes eerste voorkeur was een rechts kabinet (VVD, PVV, CDA); zijn tweede keus was een middenkabinet (VVD, PvdA, CDA). Volgens bronnen eiste Rutte half juni van de drie andere partijen dat er niet zou worden gesproken over een kilometerheffing en ook niet over de hypotheekrenteaftrek.

Volgens D66-leider Alexander Pechtold is er nu meer gesproken over wenselijke ‘politieke doelen’ en niet zozeer over de middelen. Volgens hem hebben gesprekken, de afgelopen dagen achter de schermen, de basis gelegd voor verder onderhandelingen. Er zal worden gesproken over ‘hervormingen op de woningmarkt, de huizenmarkt, over klimaat en energie, beter onderwijs en een andere bestuursstructuur. Dat totaalplaatje maakt duidelijk dat er ook voor D66 een uitkomst mogelijk is waar we trots op kunnen zijn.’

Risico’s

Voor de liberalen is Paars-plus inmiddels een serieuze optie geworden, al onderstrepen bronnen bij de VVD de risico’s: Rutte als een rechtse premier met drie linkse partijen heeft veel te duchten van de oppositie van het CDA en vooral de PVV. De liberalen zullen mogelijk moeten toegeven dat er niet wordt bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking, want daar zijn PvdA, GroenLinks en D66 tegen. Die drie willen wel, anders dan de VVD, korten op Defensie.

Als de formatie strandt, is het op de woningmarkt. Terwijl Rutte in de verkiezingscampagne beloofde niet te tornen aan de hypotheekrenteaftrek , maakte D66’er Pechtold er een breekpunt van. Anderzijds ligt het bij de PvdA gevoelig om de huurmarkt aan te pakken.

Een uitweg kan zijn om een staatscommissie aan het werk te zetten, die al gauw een jaar op het vraagstuk van de woningmarkt kan studeren. Anderzijds zal Rutte niet de indruk willen wekken dat hij zaken op zijn beloop laat. Dat was immers geregeld zijn verwijt aan Balkenende.