Vliegen in Afrika is veilig en soms bizar

Uiterst schamele noodverlichting langs de landingsbaan. Grondpersoneel dat op het laatste moment passagiers die niet op de lijst staan toch toestemming geeft om in te stappen. Piloten die tegen de waarschuwing van de toren in bij noodweer vertrekken. En op de kleinste luchthavens: overstekende koeien.

Vliegen in Afrika is vaak even gewoon als overal elders. Maar soms lijkt het op een bizar avontuur. Het is mede daarom dat het continent, dat minder dan 4 procent van het luchtverkeer voor zijn rekening neemt, bijna een kwart van het aantal ongevallen telt. Maar de veiligheid neemt toe, net als het aantal reizigers.

Afriqiya Airways, de in 2001 opgerichte Libische maatschappij, had tot voor kort een redelijke reputatie. De vloot geldt als goed onderhouden. De thuishaven, Tripoli, hoort tot de betere Afrikaanse luchthavens. De luchtvaartmaatschappij staat dan ook op geen enkele zwarte lijst van bijvoorbeeld de Europese Unie.

Meer dan honderd andere maatschappijen in Afrika staan dat wel. Van de zeventien landen die door een Europees invliegverbod zijn getroffen, zijn er dertien Afrikaans. Voor een deel is dat terecht. Maar het heeft ook te maken met Europese maatschappijen uit oud-koloniale landen die hun sterke positie niet kwijt willen.

Neem Air Cameroon. Op de luchthaven van Douala, de zakenstad van het West-Afrikaanse land, lagen een aantal jaren geleden honderden reizigers op de grond te slapen. De toestellen van de maatschappij waren óf defect, óf wegens wanbetaling elders aan de ketting gelegd. In september 2005 mocht Air Cameroon Frankrijk niet meer in.

Daarop besloot de regering van Kameroen het luchtruim te sluiten voor Air France. In een mum van tijd kon de Afrikaanse maatschappij weer vliegen. Iets dergelijks gebeurde nadat vliegtuigen uit Rwanda op de zwarte lijst waren gezet en het Centraal-Afrikaanse land besloot Europese maatschappijen een verbod te geven.

Aan het relatief grote aantal vliegongelukken in Afrika ligt een cocktail van redenen ten grondslag. Technieken en apparaten zijn soms verouderd, personeel kan onvoldoende geschoold zijn. Geld voor verbetering is er vaak eenvoudig niet. En waar er wel geld is, wordt het regelmatig aan geheel andere zaken uitgegeven.

Soms ook is sprake van domme pech. Kenya Airways bijvoorbeeld telt een van de grootste en best onderhouden luchtvloten in Afrika. Toch kende het deze eeuw, in 2000 in Ivoorkust en in 2007 in Kameroen, met vrijwel nieuwe toestellen twee grote ongelukken. Ook andere goede maatschappijen, als Ethiopian Airlines, is het overkomen.

Het ongeluk van Afriqiya Airways bij Tripoli zal mogelijk niet te wijten blijken aan incompetentie. Toch is het een feit dat aan veiligheid vin Afrika een wereld te winnen is. Zeker nu het aantal passagiers van en naar het continent stijgt. ‘Armoede’ biedt slechts een relatief excuus.

Waarschijnlijk nergens binnen Afrika is dat zo duidelijk als in de Democratische Republiek Congo, dat de afgelopen jaren veel ongelukken heeft gekend. Zoals dat met passagiers die zaten in een vrachtvliegtuig, waarvan in de lucht de laadklep openging. Ruim tweehonderd mensen tuimelden hun dood tegemoet.