Oud wordt te duur voor de fondsen

Door de steeds hogere levensverwachting staan de pensioenen onder druk.Wat betekenen de voorstellen van de commissie-Goudswaard voor de aanstaande pensionado?

Er is weer een somber advies over de pensioensector. Wat betekent dat voor de werknemers?

Dat hun pensioen minder zeker wordt en wellicht lager uitvalt of later ingaat. Volgens de commissie-Goudswaard, die minister Donner van Sociale Zaken adviseert over de toekomstbestendigheid van het pensioenstelsel, kunnen de premies niet meer verder stijgen, terwijl dat nodig zou zijn om het huidige pensioenniveau te kunnen handhaven. Daarom moet naar andere manieren worden gezocht om het pensioenstelsel robuuster te maken. Het stelsel moet bijvoorbeeld de gestegen levensverwachting kunnen opvangen.

Hoe moeten fondsen dat doen?

De commissie onder leiding van hoogleraar Kees Goudswaard ziet veel in de koppeling van de levensverwachting aan de ingangsdatum van het pensioen. Nu is het zo dat de stijging van de levensverwachting, die steeds sneller gaat dan geraamd, op het bord van het pensioenfonds komt. Het fondsbestuur kan dan kiezen tussen premieverhoging en het verhogen van de verplichtingen. ABP koos onlangs voor de laatste, boekhoudkundige, optie. Hierdoor daalde de dekkingsgraad naar 104 procent. Goudswaard wil het zogeheten ‘lang-levenrisico’ doorschuiven naar de werkenden.

Hoe is het nu geregeld?

Op het pensioenoverzicht staat een bedrag en een datum. Deze zogeheten spildatum is meestal de dag waarop de werknemer 65 wordt. Het bedrag is de hoogte van het gegarandeerde pensioen op die datum. Dit is het nominale pensioen, zonder indexatie. De werknemer kan eerder of later dan de spildatum met pensioen gaan. In dat geval wordt de hoogte van zijn uitkering berekend aan de hand van het opgebouwde pensioen op 65-jarige leeftijd.

Wat wil Goudswaard?

Die wil dat de datum waarop nieuwe pensioenrechten ingaan, wordt gekoppeld aan de levensverwachting. De redenering daarachter is simpel: wie langer leeft, zal een groter deel van zijn leven moeten werken. Als de levensverwachting bijvoorbeeld met een jaar stijgt, verschuift de pensioendatum met een half jaar naar 65,5 jaar. Het bedrag staat vast, de ingangsdatum niet.

Hoe zit het met de reeds opgebouwde pensioenen?

Die blijven vastgepind op de spilleeftijd. Hierdoor merken oudere werknemers veel minder van deze maatregel dan jonge werknemers. Ouderen hebben al een groot deel van hun pensioen opgebouwd.

Zitten werknemers straks met twee pensioenen die op verschillende momenten ingaan?

Nee, de werknemer kan nog steeds op 65-jarige leeftijd met pensioen. Dat betekent wel dat het deel van het pensioen dat later zou worden uitgekeerd, herberekend wordt. Dat leidt tot een lagere uitkering op 65-jarige leeftijd. In die zin is later laten ingaan van een deel van het pensioen hetzelfde als een lager pensioen op 65-jarige leeftijd.

Waarom dan niet gewoon het pensioen verlagen van 70 naar 65 procent?

De commissie verwacht dat de koppeling makkelijker te verkopen is. Bovendien wordt door een automatische koppeling voorkomen dat er iedere keer opnieuw moet worden onderhandeld over de hoogte of ingangsdatum van het pensioen. Het fonds ademt als het ware mee met de levensverwachting waar het fonds geen invloed op heeft.

Gepensioneerden ontspringen zeker de dans?

Ja. Sterker nog: misschien profiteren ze er wel van. Als pensioenfondsen minder last hebben van de stijgende levensverwachting, hebben ze meer ruimte om de pensioenen te indexeren.

Wat vinden de vakbonden van de pensioenvoorstellen van de commissie-Goudswaard. Liggen ze dwars?

De vakbonden, die samen met werkgevers de besturen van pensioenfondsen vormen, zijn huiverig voor een algemene verhoging van de pensioenleeftijd. Ze vinden dat lageropgeleiden ontzien moeten worden, omdat die gemiddeld minder lang leven dan hogeropgeleiden. Dat is ook hun grote bezwaar tegen een hogere AOW-leeftijd.

En wat vindt het bedrijfsleven ervan?

Werkgevers, die tweederde van de pensioenpremies betalen, vinden het een aantrekkelijke optie. Het risico dat ze moeten opdraaien voor het lang-levenrisico zijn ze kwijt. Ze roepen al jaren dat de pensioenen soberder moeten worden.

Het is nog maar een advies. Wordt het ook opgevolgd?

Zodra de koppeling wettelijk mogelijk is, zijn de pensioenfondsen aan zet. Die hebben de vrijheid zelf een oplossing te vinden. Sommige fondsen zullen de koppeling aangrijpen, andere zullen zoeken naar alternatieven.