‘Faillissement Lehman was moedig besluit’

Bij een vangnet voor banken hoort streng toezicht, meent Hans Hoogervorst.

Voor een liberaal als Hans Hoogervorst (52) moet de enorme inmenging van de overheid in de kredietcrisis nieuwe inzichten opleveren. ‘Ik ben nooit een vrijheid-blijheid-liberaal geweest. In mijn ogen veronderstelt liberalisme een hele strakke rol van de staat. Maar ik ben van de noodzaak van regulering nog wel sterker doordrongen geraakt door de kredietcrisis.’

Zijn ideologische veren heeft de oud-minister van Financiën en Volksgezondheid niet afgeworpen. Hij vond het wel goed dat de Amerikaanse overheid de zakenbank Lehman Brothers failliet liet gaan. Hij weerspreekt daarmee de algemene opvatting dat het faillissement van Lehman door zijn wereldwijde vertakkingen de mondiale kredietcrisis veroorzaakte. Hoogervorst, voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), waarschuwt voor de nadelige gevolgen van de grootscheepse reddingsoperaties. ‘Wie altijd gered wordt door de overheid, zal in de toekomst opnieuw risico’s nemen.’

Waarom was het goed dat Lehman viel?
‘Het was in ieder geval niet een hele grote blunder, zoals soms wordt beweerd. De angst om failliet te gaan, blijft daardoor onder bankiers en aandeelhouders reëel. Dat was destijds ook de primaire afweging van de Amerikaanse minister van Financiën Paulson. Hij nam een moedige beslissing die in de toekomst zijn waarde nog zal bewijzen. Zonder Lehman zou er vanzelf een andere hoofdoorzaak voor de kredietcrisis zijn komen bovendrijven, want de fundamenten waren te wankel.’

Moeten er in uw visie dan meer banken failliet gaan om ze een lesje te leren, bijvoorbeeld in Nederland?
‘Het gaat mij om het principe. Waar het mij om draait, is dat het vangnet niet meer zo groot moet zijn dat er nooit iemand kan omvallen.’

Het vangnet is nu te groot?
‘Dat vangnet is onontkoombaar, maar het is nog nooit zo groot geweest als nu en dan is het naïef – ook in goede tijden – als je voor de rest doet of de financiële sector een vrije markt is. Bescherming moet gepaard gaan met streng toezicht en strenge regelgeving en dat is onvoldoende gebeurd.’

Hoe komt het dat toezichthouders dit hebben laten gebeuren?
‘In de enorme concurrentie tussen Wall Street in New York en de City in Londen is het stellen van strikte eisen aan de financiële sector uit het gezichtsveld verdwenen. Voor de kredietcrisis hebben we aan de ene kant dat enorme vangnet gehad en aan de andere kant hebben we toegestaan dat er grote risico’s zijn genomen, waarbij veel banken hun reserves hebben verkleind. Ik ben ervan overtuigd dat die concurrentiestrijd daarin een hele belangrijke factor is geweest. ’

Wat betekent zo’n strijd voor een toezichthouder?
‘Je wordt als toezichthouder constant door de markt aangesproken: word niet al te lastig, want ik ben bij wijze van spreken zo van Amsterdam naar Hongkong vertrokken. Daarom pleit ik ervoor om op Europees niveau de krachten te bundelen. Tegelijk ben ik er niet optimistisch over dat dat gaat lukken, want de eersten die zullen protesteren zijn de Britten, die hun eigen markt willen afschermen. Ze zullen nooit zeggen dat ze dat doen omdat ze bang zijn met meer toezicht de kip met de gouden eieren te slachten, maar voor mijn gevoel zit dat erachter.’

Is het huidige toezicht in Europa niet goed genoeg?
‘Dat het toezicht in Europa zo veel beter is dan in Amerika, klopt niet. In de VS is het een rommeltje, maar we zitten hier in een vergelijkbare situatie. Want er zijn enorm veel mogelijkheden voor nationale afwijking. ’

Is dit een goed moment voor uw pleidooi?
‘Dit is hét moment. Ik ben ervan overtuigd dat er wat gaat veranderen. Sommige toezichthouders zijn getraumatiseerd nu ze constateren dat ook het toezicht heeft gefaald. Een Europees orgaan zou tegen nationale toezichthouders op moeten treden als die te weinig doen. Die Europese toezichthouder moet een vuist kunnen maken, moet kunnen overrulen. Het moment voor zo’n instelling kan zó komen.’

In de VS ontstond de kredietcrisis op de huizenmarkt. Hoe staat Nederland ervoor?
‘Een op de vier hypotheekadviezen is niet toereikend. Ons speerpunt is: partijen aanpakken die te veel hypotheek verstrekken. Waar ik me zorgen over maak, is dat het aantal tophypotheken in Nederland door de fiscale mogelijkheden heel hoog is. Daarbij is bijna de helft van alle hypotheken aflossingsvrij, dat is heel veel. Mensen met een aflossingsvrije tophypotheek bouwen geen vermogen op. Dat is niet erg zolang de huizenmarkt stijgt, maar juist dat is nu een bepaald riskante aanname.’

Hoe gaat u dat aanpakken?
‘Het afgelopen jaar zijn we intensief naar de kredietverstrekking gaan kijken. We hebben enkele partijen, waaronder ook grote aanbieders, op de korrel. Dat vinden ze niet leuk, hoor. Het is wel zo dat onze instrumenten aan de lichte kant zijn. Volgend jaar kunnen we waarschijnlijk hogere boeten opleggen.’