‘Accepteer dat innovatie negen van de tien keer niets oplevert’

Nederland tot de Europese voorhoede laten behoren op het gebied van onderwijs, innovatie en onderzoek. Met dat doel werd in 2003 het Innovatieplatform opgericht....

Nederland behoort tot de minst innovatieve landen van Europa. De uitgaven aan onderwijs en onderzoek blijven achter in Europees verband, net als de ontwikkeling van nieuwe producten. In het ongevraagde advies gaat de WRR in op de vraag wat de overheid kan doen om de innovatie in Nederland te stimuleren.

Hoewel het Innovatieplatform in het rapport niet al te vaak met naam en toenaam wordt genoemd, leest het grotendeels als een aanklacht tegen de manier van werken van het platform.

De ‘oude manier’ van werken die de opstellers van het rapport beschrijven en die Nederland moet verlaten om de benodigde inhaalslag maken, is precies de manier van werken van het Innovatieplatform; de nadruk ligt op oplossingen op macro-economisch niveau (bijvoorbeeld regelgeving over onderwijs, belastingen en handel) op technologie en wetenschap, en er wordt gefocust op een beperkt aantal ‘sleutelgebieden’, zoals de watersector, de bloemen- en voedselindustrie en de creatieve industrie.

De nieuwe aanpak die de WRR voorstaat, is onder meer gebaseerd op een inventarisatie van wetenschappelijke inzichten over innovatie. ‘Het verbaast mij dat het Innovatieplatform helemaal geen gebruikmaakt van die inzichten’, zegt hoogleraar Innovatiebeleid aan de Universiteit Tilburg Bart Nooteboom. Hij was tot voor kort lid van de WRR en is medeverantwoordelijk voor het rapport.

‘Innovatie vindt juist plaats op microniveau, tussen mensen en bedrijven. Innovatie gaat over ondernemerschap, over organisatie, over commercialisering over verspreiden van kennis.’ Over de sleutelgebieden zegt hij: ‘In het kader van innovatie is het onzinnig om geld te geven aan gebieden of sectoren die hun potentieel al bewezen hebben.’

Een aantal aanbevelingen die de WRR doet, vragen om een mentaliteitsverandering. De belangrijkste: accepteer dat innovatie negen van de tien keer misgaat. ‘Ook die mislukkingen moet je subsidiëren’, zegt Nooteboom. ‘Als een van de tien ideeën succesvol is, is dat die negen mislukkingen waard. Leerzaam falen noemen we dat.’

Minister Van der Hoeven, die het rapport op de High Tech Campus in Eindhoven in ontvangst nam, noemde het, net als veel van de overige aanbevelingen, een interessante suggestie, maar zag zichzelf wel meteen voor een probleem geplaatst. ‘Accepteren dat er gefaald wordt, betekent dat je moet accepteren dat de uitkomsten onzeker zijn. En daar houden ze in Den Haag niet van. Ik moet in de Kamer elke euro die ik uitgeef kunnen verantwoorden. Er moet resultaat worden geboekt.’