Dubbende dertigers zoeken naar zin

Dertigers gaan gebukt onder keuzestress. En hun werkgevers? Die gaan gebukt onder hun dubbende werknemers.

Als kind in de jaren zeventig was het makkelijk kiezen. Op de televisie keek je naar Nederland 1 of Nederland 2 en als je zin had in een ijsje nam je een Cornetto of een Raket. Lekker overzichtelijk. Maar tijden veranderen. Dertig jaar later hebben de kinderen van toen te kampen met een overdaad aan keuzemogelijkheden. Dertigers van nu moeten door de toegenomen welvaart, globalisering en technologische ontwikkelingen veel informatie en opties verwerken. En daar hebben ze last van. Zowel in werk als in relaties vragen ze zich af: wat moet ik in vredesnaam kiezen?

Dertigersdilemma
Nienke Wijnants (33), schrijfster van het pas verschenen boek ‘Het dertigersdilemma’, wordt in 2000 als beginnend loopbaanadviseur verrast door de dilemma’s van dertigers. Na het afronden van haar studie psychologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) heeft Wijnants zelf ook geen idee wat ze wil gaan doen. Ze heeft allerlei wilde plannen. De ene dag denkt ze aan het starten van een koffieconcern en de volgende dag wil ze als moderne Jane Goodall met chimpansees gaan werken. Uiteindelijk komt ze terecht bij een bureau voor loopbaanadvies. Als 26-jarige krijgt ze de jongste cliënten onder haar hoede en binnen de kortste keren loopt het storm. Wijnants ziet op het oog succesvolle starters worstelen met hun carrière.

‘Rond het nieuwe millennium was de economie booming en jonge hoogopgeleiden liepen met de meest indrukwekkende visitekaartjes in hun zak. Maar van de mensen die ik sprak was bijna niemand echt enthousiast over zijn baan. Ze vroegen zich af: is dit het nou?’ De moderne dertiger heeft volgens Wijnants al zoveel bereikt dat de bekende midlifecrisis zich veel eerder aandient dan voorheen. ‘Als je rond je dertigste al op de top van je carrière zit, is het de vraag wat daarna komt. Ik kreeg jonge mannen in mijn praktijk met een dikke auto voor de deur, die serieus een studie psychologie of filosofie overwogen. Puur om de leegte in hun bestaan op te vullen.’

Om wetenschappelijk te bewijzen dat het dertigersdilemma niet zomaar een modegril is, klopt Wijnants eind 2002 aan bij de UvA. De universiteit ziet wel wat in haar verhaal en na een theoriestudie start het praktijkonderzoek onder 1.300 proefpersonen tussen de 25 en 35 jaar. Met vragenlijsten, diepte-interviews en focusgroepen probeert Wijnants te achterhalen wat de dilemma’s van dertigers zijn en waar ze vandaan komen.

Keuzemogelijkheden
Zes jaar en vele gesprekken later weet Wijnants het zeker: het dertigersdilemma is geen hype, het is een feit. Driekwart van de ondervraagden geeft zelf aan er in meer of mindere mate last van te hebben. In vraaggesprekken komen steeds dezelfde problemen naar voren. Wijnants: ‘Ieder aspect van hun leven lijdt onder de hoeveelheid aan keuzemogelijkheden. Zal ik nu al gaan samenwonen of nog niet? Kies ik voor die lucratieve baan of ga ik toch vrijwilligerswerk doen? De keuzes zijn zo talrijk, dat men bang is met een bepaalde keus de andere 999 opties mis te lopen.’

Sceptici, vooral mensen uit oudere generaties, vragen zich wellicht af of de keuzecrisis waarin dertigers verkeren niet een typisch westers luxeprobleem is. Een arme boer in Afrika heeft immers wel iets anders aan zijn hoofd dan de keuze tussen een nieuwe baan en een sabbatical.

Wijnants is zelf de eerste om toe te geven dat het een luxe is om veel keus te hebben, maar dat maakt het probleem niet minder relevant. ‘Dergelijke dilemma’s zijn zeker conjunctuurgevoelig. Als het economisch goed gaat, is er meer ruimte voor individuele problemen en existentiële vragen. Als je op zoek bent naar eten, ga je niet nadenken over de zin van het leven. Maar het frappante is: waar praktische problemen vaak aanzetten tot actie, leiden existentiële vragen eerder tot passiviteit en stress.’

Luxeprobleem
En van gestreste werknemers hebben werkgevers weer last. Wijnants’ bevindingen zijn zodoende ook voor managers interessant. Stress leidt tot twijfels en door het ‘luxeprobleem’ van een krappe arbeidsmarkt is het verloop van jonge werknemers enorm. Onlangs toonde onderzoek nog aan dat 90 procent van hen in Nederland binnen een jaar stopt met zijn eerste baan. Aan bedrijven de taak een goed personeelsbeleid op te stellen om jonge hoogopgeleiden binnen te houden, vindt Wijnants. ‘Werkgevers moeten jonge mensen geboeid houden. Niet door ze te pamperen, dat is een fout die veel wordt gemaakt. Het gaat niet om die luxe training of MBA-opleiding. Juist in tijden van hoogtij moeten bedrijven een ‘vinger-aan-de-pols-moment’ inlassen met een op een-gesprekken, eventueel via een externe partij.’

Marcel de Rooij, directeur van adviesbureau Twynstra Gudde, is het hier helemaal mee eens. Op het onlangs door het adviesbureau georganiseerde evenement ‘Hoe hard kun je gaan?’, konden dertigers een dag lang hun hart luchten over dilemma’s in werk en leven. De negentig hoogopgeleide deelnemers spraken zowel met elkaar als met bekende gastsprekers over hun twijfels en keuzes. Presentatrice Floortje Dessing, schrijver Abdelkader Benali en voormalig topatlete Ellen van Langen waren allen beschikbaar voor een persoonlijk gesprek over ambitie en het bewaren van de balans tussen werk en privé.

Uit de onderzoeken die op het evenement werden uitgevoerd, blijkt ook dat dertigers behoefte hebben aan uitdaging. ‘Opvallend genoeg vinden dertigers van nu autonomie en uitdaging belangrijker dan zekerheid’, vertelt De Rooij. ‘Werkgevers moeten daarop inspelen en individueel aandacht besteden aan de wensen van hun jonge werknemers.’

Tips
Gelukkig kun je als hoogopgeleide twijfelaar ook zelf iets doen aan je keuzeproblemen. Behalve de onderzoeksresultaten geeft Wijnants in haar boek concrete tips aan dertigers om met de talrijke keuzemogelijkheden om te gaan. Maar een typisch zelfhulpboek, waar de Amerikanen zo dol op zijn, is het zeker niet.

Wijnants, zelf sinds kort woonachtig in de VS, moet vaak lachen om de Amerikaanse boektitels. ‘Ik verbaas me waar mensen mee onder hun arm lopen: ‘How to get happy in ten days!’. Dat slaat natuurlijk nergens op.’ Wijnants gelooft niet zozeer in dé oplossing, maar kan wel aangeven waar het uiteindelijk allemaal om draait: authenticiteit en autonomie. ‘Door alle impulsen van buitenaf voelen dertigers een enorme druk om aan bepaalde verwachtingen te voldoen. Stop met het denken vanuit je omgeving. Ga voor jezelf na wat je belangrijk vindt en vaar je eigen koers.’