‘Ik houd wel van uitdagingen’

De Belastingdienst blunderde. De staatssecretaris: ‘Dingen hadden anders gemoeten.’..

Het gesprek met Jan Kees de Jager kan niet op het afgesproken tijdstip beginnen. De staatssecretaris van Financiën zit nog in de ministerraad, waar hij tekst en uitleg geeft over de problemen bij de Belastingdienst. Eerder deze week moest De Jager een brief aan de Tweede Kamer sturen, omdat door een opeenstapeling van fouten ruim 730 duizend Nederlanders voor de tweede keer hun aangifte moeten opsturen. De Jager zette de automatiseringsafdeling onder zijn directe leiding, bood ‘730 duizend keer’ zijn excuses aan, en beloofde de Kamer op de hoogte te houden van het reilen en zeilen bij de dienst.

‘Had u dit in gedachten toen u vorig jaar uw ict-bedrijf verliet om de politiek in te gaan?’ ‘Het was een enorme overgang. Ik was niet bekend met de Haagse politiek, wel lid van het partijbestuur van het CDA. Ik werd verantwoordelijk voor veel nieuwe fiscale wetgeving, plus een heel grote organisatie. Toen ik ‘ja’ zei wist ik nog niet dat een week voor mijn aantreden – ik hield toen nog niet de Kamerverslagen in de gaten, zoals je zult begrijpen – Gerrit Zalm had gezegd dat er grote ict-problemen waren bij de Belastingdienst.’

‘Had u het ook gedaan als u dat wel had geweten?’

’Ja. Ik hou wel van uitdagingen, en de Belastingdienst is de belangrijkste uitvoeringsorganisatie bij de overheid. Het is de motor achter de financiering van de Rijksuitgaven: voor onderwijs, veiligheid, sociaal beleid. Zo ongeveer iedereen is er bij betrokken.’

‘Moest u lang nadenken, toen u werd gevraagd?’

‘Ik dacht een paar jaar geleden niet dat ik de politiek in zou gaan. Ik was wel maatschappelijk actief. In december 2006 werd ik steeds meer gepolst. Ik sprak met een aantal CDA’ers die me wisten te overtuigen, want ik twijfelde heel erg. Ze zeiden: ‘Hier kun je heel direct dingen doen.’ En ik moet zeggen: belastingen zijn een efficiënt vehikel voor wetgeving. Vorig jaar mei bedachten we de slurptax, en in minder dan een jaar is het van toepassing, en het werkt.’

‘Daar hebt u af en toe wel wat ellende in de Kamer voor over?’

‘De combinatie van wetgeving en Belastingdienst is erg interessant. Zo’n grote organisatie is een uitdaging, maar ik vind het belangrijk dat ik ook die wetgeving mag doen.’

‘De Telegraaf is een campagne begonnen, inclusief vignet met de tekst ‘Vuist tegen de fiscus’. Hoe voelde het toen u de krant donderdag van de mat pakte?’

‘Dat is niet leuk. Ik begrijp dat mensen boos zijn als er iets misgaat. Ik ben de eerste die zegt dat de dienstverlening beter moet. Maar het gaat wel om een organisatie waar meer dan 30 duizend mensen werken.’

‘Ziet u het gevaar dat mensen geen belasting meer willen betalen, vanwege alle blunders bij de dienst?’

‘Gelukkig is de belastingmoraal heel hoog. Dat houd ik ook in de gaten. Ik geloof niet dat mensen nu denken dat ze zich niet meer aan regels hoeven te houden. Daar heb ik geen signalen voor. ’

‘Er zijn al berichten dat er dit jaar minder gecontroleerd gaat worden.’

‘Ik zou er niet op rekenen. We hebben er zelfs we extra mensen voor aangenomen. Eerder meer controles dus. ‘

‘Critici zeggen dat veel problemen zijn terug te voeren op de ‘horizontaal-collegiale’ structuur. Waarom maakt u er niet weer gewoon een hiërarchische organisatie van?’

‘Het is de vraag of we nu een fundamentele reorganisatie moeten doen. Ik wil de processen verbeteren, en de systemen. Ik heb niet de indruk dat dit nu het knellende punt is. Met de plannen die we nu al hebben ingezet, zetten we stappen vooruit. Maar ik erken, het gaat nu soms nog twee stappen vooruit en een terug.’

‘Managementregel één is dat je de rotzooi in een organisatie niet kunt opruimen met de mensen die haar hebben veroorzaakt. U laat de leiding van de Belastingdienst wel zitten.’

‘Het is moeilijk vast te stellen wie de rotzooi in deze heeft veroorzaakt. De Kamer was deze week eerlijk. Men trok zelf voor een deel het boetekleed aan, dat heb ik ook gedaan namens het kabinet. De politiek in brede zin draagt verantwoordelijkheid voor een dienst die dingen te snel over zich heen kreeg.’

‘Het management heeft nooit gezegd: ‘Dit wordt ons te veel.’’

‘Met de kennis van nu is het makkelijk oordelen. Natuurlijk, dingen hadden anders gemoeten. Maar op dat moment was iedereen ervan overtuigd dat het kon. De dienst draaide als een geoliede machine. Maar de combinatie van heel veel nieuwe taken, verouderde systemen, SUB-Walvis (een uit de hand gelopen project om gegevens met het UWV uit te wisselen, red.) én bezuinigingen heeft deze problematiek veroorzaakt. Elk van die zaken op zich was geen probleem geweest, het was de combinatie.