Paul Wolfowitz is niet door de affaire rond zijn vriendin maar door ‘desastreus’ leiderschap ten val gekomen bij de Wereldbank....

Volgens Wijffels heeft hij zelf Wolfowitz ten val gebracht met een vernietigend rapport over diens handelen. Hij heeft daarom ‘behoorlijk moeten slikken’ met de verklaring waarin de Wereldbank Wolfowitz’ naam zuivert. Vergeleken met de affaire noemt Wijffels de kabinetsformatie die hij eerder dit jaar leidde ‘een eitje.’ De Wereldbank is ‘niet bij de tijd’ en daarom hoopt hij dat Wolfowitz’ opvolger orde op zaken stelt.

‘Hiermee vergeleken was kabinetsformatie een eitje’

De Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank heeft in de VS geen vrienden gemaakt. Herman Wijffels, de Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank, leidde een commissie die een vernietigend rapport uitbracht over Paul Wolfowitz. Die trad donderdag af als president van de bank vanwege nepotisme. Wijffels kijkt terug op een zware periode. ‘Vergeleken met deze zaak was de kabinetsformatie die ik leidde een eitje.’

U lijkt Wolfowitz met uw rapport ten val te hebben gebracht.

‘Dat is niet ver van de waarheid.’

Dan zult u in de VS geen vrienden hebben gemaakt de afgelopen tijd.

‘Ik ben hier ook niet om vrienden te maken. Ik ben hier om toe te zien op het functioneren van de Wereldbank.’

Was er meer aan de hand dan alleen de salarisverhoging aan zijn vriendin Shaha Riza?

‘Absoluut. Deze man gaf op een desastreuze manier leiding. Hij maakte de bank volstrekt onveilig. Het vertrouwen dat bestond is daardoor overgegaan in wantrouwen. Bovendien heeft geen coherente strategie ontwikkeld voor de Wereldbank. Ik was daarover met hem in gesprek. Maar hij had er weinig gevoel voor.’

U suggereert dat een andere president om zo'n affaire niet had hoeven opstappen.

‘Iemand aan het hoofd van een instelling moet natuurlijk altijd zeer scherp uitkijken. Maar als hij verder een voortreffelijk leider was geweest, was het misschien niet zo ver gekomen. ’

Het aftreden van Wolfowitz liet lang op zich wachten.

‘Te lang. Je kan dit gedonder niet hebben bij zo'n organisatie – de hele wereld heeft het gevecht kunnen volgen. Daardoor heeft de bank enorme schade opgelopen. In het bedrijf (de Rabobank, red.) waar ik vroeger werkte was de beslissing een maand geleden al gevallen. Maar de Wereldbank is een erg politieke instelling.’

Hoe vond u de verklaring die de Wereldbank uitgaf? De bank zegt te accepteren dat Wolfowitz ‘ethisch juist’ en ook ‘te goeder trouw’ heeft gehandeld.

‘Ik heb behoorlijk moeten slikken. Het gaat natuurlijk altijd zo dat een gedwongen aftocht omkleed wordt met mooie woorden, zeker als die aftocht in politieke kringen wordt geregeld. Maar dit ging wel heel erg ver.’

Er wordt gesuggereerd dat Wolfowitz eigenlijk slachtoffer is van een trans-Atlantisch gevecht tussen Europa en de Verenigde Staten.

‘Dat hebben vooral Republikeinen hier inderdaad beweerd. Volgens hen zou dit een revanche zijn voor de oorlog in Irak waarvan Wolfowitz als architect wordt gezien. Maar dat is absoluut niet zo. In mijn onderzoekscommissie zaten ook bestuurders uit Mexico, China, Rusland en Ethiopië. En in het bestuur begrepen ook de arme landen die geld ontvangen van de bank dat hij niet kon blijven. Want dan hadden de donorlanden (de rijke landen die het budget van de Wereldbank opbrengen, red.) grondig heroverwogen of ze nog wel evenveel geld ter beschikking zouden stellen.’

Had Nederland ook zijn financiële bijdrage afgebouwd?

‘Dat heeft minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking wel gesuggereerd.’

Uit wraak zouden de VS nu wel eens de geldkraan voor de Wereldbank kunnen dichtdraaien.

‘Omdat zij de opvolger van Wolfowitz benoemen is dat niet in hun belang.’

Echt niet? De VS zijn niet enthousiast over multilaterale organisaties.

‘Dat klopt. Maar het zou wel heel ver gaan als zij daarom met opzet een zwakke president zouden benoemen bij de Wereldbank. ’

U bent dus niet bang dat de geschiedenis zich zal herhalen?

‘Het bestuur van de bank gaat de kandidaat die de VS naar voren schuift stevig inhoudelijk toetsen. Het moet iemand zijn die in staat is de vernieuwing bij de bank door te voeren die hard nodig is. Overigens: het Chinese karakter voor crisis is hetzelfde als voor kans.’

Wat moet die opvolger doen om de schade te herstellen?

‘De bank is niet bij de tijd. In de ontwikkelingssamenwerking zijn nieuwe spelers opgestaan zoals de Gate Foundation (van Microsoft-oprichter Bill Gates). Arme landen hoeven bovendien niet meer bij de Wereldbank aan te kloppen omdat ze ook op de kapitaalmarkt of bij landen als China terecht kunnen voor leningen. De Wereldbank moet dus bedenken wat zijn toegevoegde waarde nog is. Ik vind dat de bank zich moet richten op de nieuwe mondiale vraagstukken: het broeikasprobleem, pandemieën, het dreigende watertekort, het energievraagstuk. Al die problemen hebben een enorme invloed op de armsten.’