Postbode gaat lijken op pizzakoerier

Staatssecretaris Heemskerk stelt de liberalisering van de postmarkt uit. Terecht? Of is het uitstel van executie?..

Het was de bedoeling om de kwaliteit van de postbezorging te verhogen en de prijzen op de postmarkt te verlagen. Maar ook ditmaal heeft een liberaliseringoperatie een aantal onbedoelde en onverwachte neveneffecten: de arbeidsvoorwaarden voor Nederlandse postbezorgers dreigen te worden uitgekleed en een openlijk conflict breekt uit tussen Nederland en Duitsland.

Voor staatssecretaris Frank Heemskerk was het een reden om donderdag volkomen onverwacht en niet meer dan vier weken voor de ingangsdatum van 1 januari 2008, de liberalisering van de Nederlandse postmarkt uit te stellen. Nederlanders moeten nog minstens een half jaar wachten voor zij kunnen kiezen wie hun brieven bezorgt.

Voor gezinnen maakt dat weinig uit; voor de nieuwe toetreders tot de markt zoals de postbedrijven Sandd en Selekt Mail zijn zij geen interessante klanten. Maar de banken en de bedrijven die miljoenen giroafschriften en loonstrookjes per jaar verzenden, zijn dat wel. TNT, tot nu toe monopolist op die markt voor brieven onder de 50 gram, kan dus eventjes opgelucht ademhalen. Maar directeur Bart Stomphorst van concurrent Sandd, de grootste belanghebbende bij liberalisering van de markt, spreekt van een ‘krankzinnig besluit’.

Is een snelle liberalisering inderdaad onverantwoord, zoals Heemskerk en de vakbonden beweren? De staatssecretaris geeft in ieder geval gehoor aan de Tweede Kamer. Die liet dit voorjaar na lang soebatten in de nieuwe Postwet vastleggen dat de overheid betrokken moet blijven bij de arbeidsvoorwaarden voor postbodes, zeker als de postbedrijven en de vakbonden er niet uitkomen. Vooral de PvdA was toen bang dat de postbodes van Sandd en Selekt Mail minder dan het minimumloon gaan verdienen als zij per brief, en niet per uur betaald worden.

Die voorspelling komt uit: de vakbonden zonden eerder deze week een noodkreet naar de Tweede Kamer omdat ‘geen constructief’ overleg mogelijk zou zijn met de twee nieuwkomers.

De regering heeft bovendien altijd gezegd dat de liberalisering alleen doorgaat als de omringende landen dat ook doen.

Duitsland zette vorige week echter een streep door de plannen van het Nederlandse TNT door een minimumloon op te leggen aan nieuwe toetreders op de postmarkt aldaar. Dat maakt Duitsland te duur voor TNT. Weg gelijke omstandigheden.

Heemskerk moet bovendien extra geïrriteerd zijn, omdat in oktober bleek dat de meeste andere EU-landen pas in 2011, en niet in 2009 zoals ooit de bedoeling was, hun markten zullen opengooien.

Daar staat tegenover dat de vakbonden tegen de bierkaai vechten. Het stukloon dat zij zo verwerpelijk vinden, is onvermijdelijk na liberalisering: de markt raakt daardoor zo gefragmenteerd dat nieuwe toetreders het zich eenvoudigweg niet kunnen permitteren om een leger postbodes in dienst te nemen. Dat is veel te duur. TNT kan daarover in Duitsland meepraten.

Bovendien mogen de vakbonden de arbeidsvoorwaarden van Sandd verwerpelijk vinden, maar niet iedereen is het met hen eens. Werken voor het bedrijf is een uitkomst voor mensen die niet op zoek zijn naar een vaste baan, maar een paar uur per week willen werken; studenten bijvoorbeeld, of moeders.

Uit onderzoek dat het bedrijf heeft laten verrichten, blijkt dat Sandds medewerkers tevreden zijn. En waren ze dat niet, dan gingen ze bij de huidige krapte op de arbeidsmarkt wel naar ander werk op zoek.

Bovendien past het bij een samenleving waarin steeds meer communicatie wordt gedigitaliseerd en steeds minder brieven en kaarten worden verzonden: de postbode is geen dagelijkse verschijning meer die een praatje maakt. In de toekomst zal hij meer op een pizzakoerier lijken.