Retour van de slaaptrein naar Moskou

Sinds een week rijden er weer rechtstreekse slaaptreinen vanuit Amsterdam naar Moskou en Minsk...

‘Moskwa’, zegt de conducteur met een zware Russiche tongval. ‘Amsterdam, Moskwa’, zegt hij langzaam en hij wijst op de trein. Achter hem verschijnt een andere Rus met een flink litteken in zijn gezicht. ‘No ticket’, roept hij: ‘No English. No Deutsch’.

Moeizaam communiceren met Russisch treinpersoneel is een bekend probleem voor toeristen. Bijzonder aan dit tafereel is dat het zich afspeelt op perron 11b op station Amsterdam Centraal.

Sinds 1993 heeft Nederland weer een rechtstreekse spoorverbinding met Moskou. De ‘Rollende Rus’ vertrok tussen 1960 en 1993 van Hoek van Holland naar Moskou. Destijds werd de trein te duur, maar nu zien de treinmaatschappijen toch weer brood in deze, en andere nachtverbindingen vanuit Amsterdam.

Elke dag vertrekken drie slaaptreinen. Om vijf uur ’s middags vertrekt de trein naar Milaan, om half negen ‘s avonds gaat de trein naar Zürich. En om 19.03 uur staat de slaaptrein naar Moskou klaar.

‘Trein’, is eigenlijk een beetje groot woord voor wat er dagelijks naar Moskou vertrekt. Op het perron staat een erg lange trein met slaapwagons in allerlei kleuren. Uit deze bonte verzameling, waar het hart van treinspotters ongetwijfeld sneller van gaat kloppen, zal slechts één wagon het 39 uur later brengen tot de hoofdstad van Rusland.

De rest haakt af, of wordt over de grens gekoppeld aan treinen met andere bestemmingen. Het eerste deel van de trein heeft als bestemming Kopenhagen. Deze wagons worden in Dortmund of Keulen losgekoppeld en vastgemaakt aan de juiste trein. De wagons naar Praag of Warschau krijgen een vergelijkbare behandeling. De slapende reiziger kan blijven liggen, de wagon stapt over.

De spannendste wagons zitten midden in de trein. Een wagonnetje heeft als bestemming Minsk de hoofdstad van Wit-Rusland, het laatste communistische bolwerk in Europa. Twee conductrices, die niet zouden misstaan in een James Bond-film uit de jaren tachtig, staan met hun handen in een bonten mof te wachten voor hun wagon. Eén wagon verder kijkt de Russische steward uit naar passagiers. Die er vandaag niet zijn.

‘Het is deze dagen nog erg rustig bij de slaaptreinen’, zegt Helmut Brall. Hij is directeur van de Treinreiswinkel, na de NS de belangrijkste verkoper van internationale treinkaartjes in Nederland. Reizigers weten nog niet dat de rechtstreekse slaaptreinen bestaan. De NS maakt er geen reclame voor, want de treinen zijn van andere maatschappijen. ‘Wij verkopen alleen kaartjes’, zegt een NS-woordvoerster.

CityNightLine organiseert de slaaptreinen samen met EuroNight. De eerste is een volle dochter van de Deutsche Bahn (DB). Euronight, de aanbieder van de trein naar Warschau, Minsk en Moskou, is een samenwerking van de DB met een aantal Oost-Europese spoorbedrijven.

Sascha Oberbüscher, de vertegenwoordiger van DB in Nederland, meldt dat de reclamecampagne voor de nachttreinen begin volgend jaar zal beginnen. De eerste paar weken kunnen dit jaar nog de kinderziektes uit de verbindingen worden gehaald.

Helmut Brall van de Treinreiswinkel maakt daar al meteen kennis mee. Hij neemt een groepje personeel mee om met de slaaptrein naar Milaan kennis te maken. Brall staat op het perron te kleumen, want de trein heeft een vertraging van twee uur. De trein moet nog worden schoongemaakt.

Toch is er veel interesse in de slaaptreinen, aldus Brall. Vanaf 29 euro is er een enkeltje naar Praag, Kopenhagen, Warschau, Milaan of een andere bestemming te koop. Hierop hoeven niet zoals in de luchtvaart nog allerlei belastingen te worden betaald. Voor een weekendtrip naar Milaan met de trein is de CO2-uitstoot veel lager dan hetzelfde tripje met het vliegtuig, zegt Brall.

De bestemming maakt voor de prijs voor de reiziger niet meer uit. ‘We hanteren dezelfde prijs voor een groot aantal bestemmingen’, zegt Oberbüscher. Voor bedden of een slaapcoupé moet worden bijbetaald. Een ligplek (kleren aan) is er vanaf 59 euro. Een slaapplek (pyama) begint vanaf 139 euro aldus de DB-informatie.

Overigens zijn, net als in de luchtvaart, voor het goedkoopste tarief maar een paar stoelen en bedden per trein beschikbaar. Wie vroeg boekt, heeft de goedkoopste plaatsen. Enkele dagen voor vertrek gaan de prijzen scherp omhoog.

Uitzondering op het standaardtarief is Moskou. Een kaartje naar Moskou kost minstens 265 euro per persoon. Hierbij moet een reiziger voor Wit-Rusland een transitvisum regelen. Voor Rusland komen daar nog de kosten voor een visum bovenop.

De reiziger kan Moskou met het vliegtuig wellicht goedkoper bereiken. Brall: ‘Deze tocht is er voor de treinliefhebber, die in Wit-Rusland nog kennis kan maken met de strenge grenscontroles uit de Koude Oorlog.’

Voor de reiziger die romantische beelden heeft bij een rit van 39 uur met de slaaptrein naar Moskou, volgt een teleurstelling. ‘Mannen en vrouwen mogen niet bij elkaar liggen in de trein naar Moskou’, meldt de Treinreiswinkel. Alleen in de eerste klasserijtuigen kunnen mannen en vrouwen bij elkaar slapen.

Zelfs dan is privacy niet verzekerd. ‘Het kan gebeuren dat de conducteur probeert er iemand in de coupé bij te krijgen’, aldus Brall. Het Russische treinpersoneel heeft een laag salaris en wil altijd wat bijverdienen: ‘Een beetje assertiviteit kan op deze trein geen kwaad’.