‘In vrije zorgmarkt horen winnaars en verliezers’

Marktwerking in de zorg leidt nog niet tot keuzevrijheid van consument...

Thuiszorgorganisaties klagen steen en been over de ‘fatale gevolgen’ van de marktwerking in hun sector. Ziekenhuizen en zorgverzekeraars bewegen zich schoorvoetend richting vrije markt. Maar van keuzevrijheid voor de consument is nog geen sprake. ‘Niet zolang inzicht in prijs en kwaliteit ontbreekt’, meent Iris van Bennekom, voorzitter van de Nederlandse Patiënten Consumentenfederatie (NPCF).

Wat vindt u van de noodklok die een Rotterdamse en een Amsterdamse thuiszorgorganisatie maandag in de Volkskrant luidden?

‘Ik kan er niet mee zitten dat die organisaties in de problemen zijn gekomen. Wij hebben hier nog niet één klacht ontvangen van een klant die geen of slechte thuiszorg heeft ontvangen, sinds de invoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Ik sluit niet uit dat er klanten tussen wal en schip vallen, maar het is niet zo dat de kwaliteit van de thuiszorg te lijden heeft onder de concurrentie. In een vrije markt zijn winnaars en verliezers. It’s all in the game.’

Is het zo eenvoudig?

‘Ja, het is juist goed dat dit nu gebeurt. Bij sommige organisaties is jarenlang sprake geweest van mismanagement. Er zijn bakken met geld de sector ingepompt om gaten te dichten. Maar die kwamen niet ten goede aan de zorg. Moeten we daar dan maar mee doorgaan? Nu blijven de bedrijven over die het wel goed doen.’

Is de situatie in de thuiszorg illustratief voor wat er straks in de rest van de zorg gebeurt als de prijzen vrij worden gelaten?

‘Er zullen instellingen failliet gaan als de prijzen worden vrijgegeven en er nieuwkomers op de markt komen. Dat is een gegeven. Maar het hangt ervan af of je een vrije markt ziet als kans of als bedreiging. Sommige zorgverleners gedragen zich als ondernemer en grijpen die kansen, anderen lopen achter aan de kar. Het kost tijd om de cultuuromslag te maken van aanbodsturing naar vraagsturing. De ziekenhuiszorg is lange tijd een blackbox geweest. Niemand wist wat er gebeurde met alle die miljarden euro’s aan premiegelden.’

Is dat nu inzichtelijker?

‘Nee, was het maar waar. We hebben geen enkel inzicht in de kosten van de zorg. Zodra een patiënt over de drempel van een zorginstelling stapt, raakt hij uit het zicht. We weten niet wat er met hem gebeurt. We horen alleen dat er nooit genoeg geld is. Maar waar gaan die miljarden euro’s dan heen? Toen ziekenhuizen eind jaren negentig extra geld kregen om de wachtlijsten terug te dringen, kon slechts een handjevol achteraf aantonen dat er daadwerkelijk meer zorg was geleverd met dat geld.’

Wat houdt zorginstellingen tegen?

‘Zorgaanbieders willen ondernemen met een gouden randje. Ze willen overal garanties op: op de gebouwen, de ict-investeringen, op het zorgvolume enzovoorts. Bij ondernemen hoort risico’s nemen. Maar veel instellingen durven gewoon niet. Ze verschuilen zich achter regelgeving waarin prikkels zouden ontbreken om te ondernemen, en achter de budgetfinanciering. Het is inderdaad lastig dat er voorlopig nog twee bekostigingssystemen naast elkaar bestaan: het budgetsysteem en de vrije prijzen voor eenvoudige verrichtingen. Maar geen zorgaanbieder wordt tegengehouden als hij goede initiatieven ontplooit binnen de muren van de instelling. Het geld dat dit oplevert, kan gewoon terugvloeien naar de instelling.’

Levert de invoering van marktwerking consumenten al wat op?

‘Alles valt of staat bij inzicht in prijs en kwaliteit. Pas als die transparantie er is, kunnen burgers – of verzekeraars namens hen – overwogen keuzen maken. Zorgverzekeraars moeten zorgaanbieders prikkelen om die transparantie te geven. Dat gebeurt nog veel te weinig. Maar er zit beweging in: het bewustzijn onder consumenten groeit en sommige verzekeraars en zorgaanbieders ontwikkelen goede dingen. Denk bijvoorbeeld aan collectieve verzekeringen voor chronische-patiëntengroepen.’

Maar van een vrije markt is nog geen sprake?

‘Een ding is zeker: in het oude zorgstelsel zouden de premies uiteindelijk de pan uit zijn gerezen. De enige oplossing was dan geweest te snijden in de verzekerde pakketten. Wij hangen een solidariteitssysteem aan. We willen niet dat goede zorg alleen beschikbaar komt voor de mensen die het kunnen betalen. Ik ben ervan overtuigd dat de wal het schip zal keren. De moderne consument zal bereid zijn te betalen voor kwaliteit, mits hij weet hoe het geld wordt besteed.’