‘De grens ligt bij kinderarbeid en landmijnen’

Pensioenfondsen zien er niets in om bedrijven die niet duurzaam of ethisch verantwoord produceren, per definitie uit te sluiten van hun beleggingsportefeuille....

Pensioenfondsen geloven in zogeheten ‘engagement’: met kapitaal druk uitoefenen op bedrijven om zaken anders aan te pakken. ‘Verandert er dan nog niets, dan kun je alsnog besluiten er uit te stappen’, aldus Habermehl.

De pensioenfondsen wijzer er verder op dat het beleggingsuniversum – en dus de rendementen – wel erg klein zouden worden als ze de lat te hoog zouden leggen. ‘Als je tabak en dierproducten bant uit je beleggingsportefeuille, kun je Ahold en Unilever ook wegstrepen’, zegt een woordvoerder van vermogensbeheerder Robeco, die namens een aantal Nederlandse pensioenfondsen belegt.

Ofwel: ‘Er blijven te weinig bedrijven over die volledig duurzaam zijn én rendementszekerheid bieden om de miljarden aan pensioengelden in te beleggen’, zegt een woordvoerder van het ABP, dat naar aanleiding van de kritiek heeft besloten openheid te geven over al zijn aandelen.

De pensioenfondsen PGGM, ABP en de pensioenfondsen voor de spoorwegen, Shell en DSM, kwamen zondag in het tv-programma Zembla onder vuur te liggen omdat bleek dat zij honderden miljoenen euro’s beleggen in bedrijven die clusterbommen en landmijnen produceren. Ook investeren de pensioenfondsen in bedrijven die het milieu schade toebrengen of kinderarbeid toestaan.

De Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) is ‘geschokt’ door de bevindingen van Zembla. De VBDO deed onderzoek naar het stemgedrag van acht grote institutionele beleggers op aandeelhoudersvergaderingen van Amerikaanse bedrijven en constateerde dat voorstellen om bedrijven duurzamer te maken zelden werden ondersteund door de Nederlandse institutionele beleggers.

In het VBDO-onderzoek worden tal van misstanden aan de kaak gesteld zoals kinderarbeid bij het Amerikaanse supermarktconcern Wal-Mart in Bangladesh, onverantwoorde boskap door toiletartikelenfabrikant Kimberley Clark, belabberde arbeidsomstandigheden bij vliegtuigbouwer Boeing en de mensenrechten bij het Indonesische mijnbouwbedrijf Freeport.

Zembla concentreerde zich in de uitzending vooral op het feit dat de pensioenfondsen willens en wetens beleggen in bedrijven die landmijnen en clusterbommen vervaardigen. In het programma antwoordden de pensioenfondsen echter dat er ‘ondanks het feit dat het om verwerpelijk wapentuig gaat’ geen richtlijnen zijn die dit verbieden. Dit leidde maandag tot de politieke roep om meer transparantie over de investeringen van de pensioengelden.

De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen zegt voorstander te zijn van meer openbaarheid. ‘Wij vinden dat pensioenfondsen duidelijk moeten maken waar ze mee bezig zijn en waarom’, zegt directeur Peter Borgdorff. ‘Pensioenfondsen moeten zelf beslissen in welke categorieën ze beleggen en in welke niet, maar wat mij betreft ligt de grens bij kinderarbeid en de productie van landmijnen.’

Het ABP zegt opnieuw kritisch te kijken naar alle bedrijven die in het tv-programma zijn genoemd. PGGM gaat de criteria aanscherpen voor investeringen in de wapenindustrie. Ook bedrijven die voor minder dan 20 procent van de omzet afhankelijk zijn, zoals het genoemde wapenbedrijf Textron, waar de pensioenfondsen nu nog wel in investeren, vallen straks buiten de boot.

Volgens VB-directeur Peter Borgdorff is het echter onmogelijk om alle ‘bedrijven waar een luchtje aan zit, buiten de deur te houden’. ‘Dat moet je ook niet willen. Je kunt beter druk op bedrijven uitoefenen om misstanden aan te pakken, dan eruitstappen en de problemen de rug toe keren.’

Volgens de pensioenfondsen is volledige transparantie ‘vrijwel ondoenlijk’. Het gaat om duizenden bedrijven die dagelijks wisselen. Openbaring van deze investeringen zou bovendien directe consequenties kunnen hebben voor de aandelenmarkten, zo menen de pensioenfondsen.

Het ABP, dat namens 2,4 miljoen verzekerden 200 miljard euro belegt, publiceert nu de 100 grootste investeringen. ‘Uitgangspunt is om onoorbare zaken buiten de beleggingsportefeuille te houden’, zegt de woordvoerder. ‘Maar af en toe glipt er wel eens iets tussen.’

PGGM zegt dat er tot ‘de uitzending van zondag’ geen vraag naar openbaarheid was. ‘Als dat nu is veranderd, dan passen we ons natuurlijk aan.’

Robeco pleit voor een gedragscode die voorschrijft welke sectoren wel of niet door de beugel kunnen. Deze moet voor alle beleggers gelden, dus ook beleggingsfondsen, banken en verzekeraars.

De vakcentrale FNV wil dat de eigen bestuurders in de pensioenfondsen de vinger beter aan de pols houden. ‘Beleggen in bedrijven die clusterbommen vervaardigen, is wat ons betreft uit den boze. Maar dat betekent niet dat we de wapenindustrie volledig afwijzen.’