Nederlandse export van wapens bereikt record

De Nederlandse wapenhandel floreert. In 2005 gaf het ministerie van Economische Zaken voor een 1,2 miljard euro exportvergunningen af voor Nederlandse wapens en militair materieel....

Nederland exporteert veel naar andere NAVO-landen, zoals de VS, Duitsland en Groot-Brittannië. In 2005 winkelden daarnaast bijvoorbeeld Chili (voor 296 miljoen euro), Egypte (voor 40 miljoen) en Roemenië (24 miljoen) enthousiast bij de Nederlandse wapenindustrie, zo blijkt uit een onderzoek van de Campagne tegen de Wapenhandel.

De export bestaat onder meer uit technisch hoogwaardige defensieapparatuur, schepen, simulatiesystemen en componenten van elders gebouwde panstervoertuigen, helikopters en gevechtsvliegtuigen. De belangrijkste exporteurs zijn het ministerie van Defensie, dat overtollig legermaterieel verkoopt, en bedrijven als Thales, Stork Aerospace en de scheepsbouwketen Damen – eigenaar van de scheepswerf De Schelde.

Het recordbedrag aan exportvergunningen wordt over heel 2006 vrijwel zeker overtroffen. De Nederlandse wapenindustrie kreeg dit jaar een aantal grote orders uit onder meer Chili en Indonesië.

Volgens onderzoeker Martin Broek, die al sinds de jaren negentig ijvert voor meer openheid over de wapenexporten, heeft de Campagne tegen de Wapenhandel een een belangrijke rol heeft gespeeld bij de openbaarheid van de exportvergunningen. ‘Wij wisten op een gegeven moment meer dan parlementariërs over de wapenexporten. Dat leidde tot druk uit de Kamer, waardoor het ministerie nu publiceert aan welke landen Nederland wapens levert.’

Dat stemt niet altijd vrolijk, zegt Broek. ‘We exporteren ook naar landen die het niet zo nauw nemen met de mensenrechten. Of die helemaal geen dure wapens nodig hebben.’

Volgens Broek moet de overheid daarom preciezer registreren. ‘Wij verkopen munitie aan Saoedi-Arabië. De ambtenaren van EZ vertellen mij dat daar niets mis mee is, omdat het naar de Saoedische special forces gaat. Maar ik weet toevallig dat die met scherp schieten op tegenstanders van het regime.’

Nederland speelt niet alleen als leverancier een grote rol in de internationale wapenhandel. Bij de internationale doorvoer van wapens vervullen de luchthaven Schiphol en de Rotterdamse haven een spilfunctie, zegt Broek. ‘In 2005 werden er meer dan vijfduizend traangasgranaten via Nederland geleverd aan het dictatoriale regime in Kazachstan. Ook ging veel munitie naar Libanon, Israël, Pakistan en Peru.’

Voor de doorvoer van wapens via Nederland is een vergunning verplicht, maar die is veel eenvoudiger te verkrijgen dan de vergunning voor de export van wapens. De toestemming wordt automatisch verleend als de aanvrager is gevestigd in een van de NAVO- of EU-landen.

Raar, vindt Broek. ‘Neem die traangasgranaten voor Kazachstan. Wij zouden niet snel een exportvergunning afgeven, maar nu zijn de granaten via Nederland en Tsjechië toch die kant op gegaan. De granaten zijn gebruikt voor de weinig zachtzinnige behandeling van demonstranten. Aan zoiets moeten we toch niet meedoen?’