Te weinig woningen door trage ‘Vinex’

Het tekort aan woningen in Nederland is te wijten aan de trage oplevering van nieuwbouw in grootschalige Vinexwijken. Gemeenten en projectontwikkelaars hebben eind jaren negentig te lang de tijd genomen om nieuwe woonwijken te ontwikkelen....

Dat constateert het Ruimtelijk Planbureau in het maandag verschenen rapport Woningproductie ten tijde van Vinex.

Bij de woonwijk IJburg in Amsterdam is sprake van de grootste vertraging; in 2004 waren van de 12 duizend beoogde woningen pas 562 huizen opgeleverd. Maar ook in grote Vinexlocaties als Leidsche Rijn (Utrecht), Vathorst (Amersfoort) en de de Waalsprong (Nijmegen) bleef de woningbouwproductie ver achter bij de planning.

Het Ruimtelijk Planbureau wijt de trage woningbouw aan de rigoureuze beleidswijzigingen begin jaren negentig. De rijksoverheid delegeerde de verantwoordelijkheid voor woningbouw naar gemeenten. Maar de gemeenten bleken niet berekend op hun nieuwe taak en namen lang de tijd voor het opstellen van bouwplannen. Aangezien op Vinexlocaties bovendien veel woningen moesten verrijzen, was de planvorming extra problematisch en werden inflexibele contracten opgesteld.

De economische neergang na 2001 trof de woningbouw evenzeer. Veel projectontwikkelaars en gemeenten hadden hun kaarten gezet op dure koopwoningen. Toen de verkoop stagneerde, duurde het geruime tijd voordat de bouwplannen waren aangepast. Gemeenten en projectontwikkelaars hadden ook te dure prijzen afgesproken voor de grond.

Het Ruimtelijk Planbureau pleit ervoor dat de komende jaren geen ingrijpende institutionele veranderingen meer worden doorgevoerd. De betrokken partijen moeten nu gaan profiteren van de inzichten en de ervaringen die zij de afgelopen jaren hebben opgedaan.

‘De laatste jaren is een kentering ten goede’, zegt directeur Wim Derksen van het Ruimtelijk Planbureau. ‘Alle betrokkenen beginnen hun rol te kennen. Het is niet verstandig om opnieuw aan deze rolverdeling te sleutelen. De politiek moet iets meer geduld hebben en de huidige rolverdeling laten voortbestaan.’

Volgens Derksen is vooral de gewijzigde rol van woningcorporaties debet aan de stagnatie. In het verleden kregen corporaties een duidelijke opdracht over de bouw van sociale woningen. Tegenwoordig hebben ze een maatschappelijke taak, maar moeten ze tegelijkertijd financieel zelfstandig zijn. ‘Die dubbele taak wringt soms nogal. Het heeft tijd gekost voor gemeenten, projectontwikkelaars en corporaties om woningbouwplannen vast te stellen.’