Geen keuze bij zorg komt door ontbreken marktwerking

Het nieuwe zorgstelsel lijdt niet onder te veel, maar onder te weinig marktwerking, betoogt Eline van den Broek...

Wat schieten we op met de plicht een verzekeraar te kiezen als ze tochallemaal hetzelfde basispakket moeten bieden en de premies nauwelijksverschillen?', vraagt Eveline Tonkens (Forum, 2 november) zich af. Eenbegrip als keuzevrijheid heeft in het dit zorgstelsel inderdaad weinigbetekenis. In de nieuwe basisverzekering leidt de one size fitsall-regeling ertoe dat de keuze die de patiënt maakt vooral betrekkingheeft op de keuze voor een verzekeraar. De hoge nominale premie en hetgrote standaard-basispakket laten weinig ruimte voor andere keuzen.

De vraag die mevrouw Tonkens eigenlijk wilde stellen, is: 'Wat schietenwe op met keuzevrijheid: Kunnen burgers wel kiezen en willen ze keuzesmaken?' Haar antwoord op beide vragen zou een veronderstellend 'nee' zijn:'De enige keuze die patiënten echt belangrijk vinden, die voor hun (eigen)dokter of ziekenhuis, wordt afgeschaft.'

Het is niet verwonderlijk je af te vragen of patiënten wel kunnen enwillen kiezen, nu zij decennialang gewend zijn aan de verzorgende overheid. 'Kunnen' wordt moeilijk omdat er nog altijd onvoldoendeinformatievoorziening is om een weloverwogen keuze te maken. 'Willen'blijkt nog niet aan de orde: weinig Nederlanders wisselen begin van hetjaar van verzekeraar.

Volgens Tonkens worden wij gedwongen tot keuzen die we niet willenmaken.Vanaf januari mag je kiezen welke van de zes grote verzekeraars jouwzorg inkoopt. Maar je kan niet ervoor kiezen dat nominale premiegeld tebesparen en je eigen zorg in te kopen. Een nominale premie van 1100 euro,waarvan meer dan de helft wordt gebruikt om (semi)overheidsinstanties tefinancieren, daar wordt niemand beter van.

Nee, de echte reden voor een stelselherziening is niet dat het kabinetaf wil van de verantwoordelijkheid voor de sturing van de zorg, zoalsmevrouw Tonkens beweert. Zij weet ook wel dat de échte reden is dat ermeer kosten moeten worden beheerst. De vraag is of marginale concurrentietussen ver-zekeraars de oplossing biedt.

En dat leidt tot het volgende punt: het verwarrende woord 'marktwerking'of, om preciezer te zijn, 'gereguleerde marktwerking'. Vooropgesteld dathet een nobel streven is van minister Hoogervorst, 'gereguleerdemarktwerking' is een contradictio in terminis: je hebt een vrije markt meteen 'laissez faire'-principe, of je hebt overheidsregulering zoals EvelienTonkens voor ogen staat. De focus van Hoogervorst is niet marktwerking,maar centrale kostenbeheersing; investeren in onderzoek en ontwikkeling(R & D), innovatie en betere kwaliteit in de zorg worden nietgestimuleerd. Als er sprake was van marktwerking, was het lucratief teinvesteren in R & D, omdat je voor betere kwaliteit hogere prijzen kanvragen. Maar in het nieuwe stelsel ligt de prioriteit niet bij kwaliteit.Innovatie is duur. Het is verzekeraars niet te verwijten louter eenwinstoogmerk te hebben. Kostenbeheersing is hun vak, niet kwaliteit.

De Raad voor de Volksgezondheid schrijft in een recent gepubliceerdrapport Houdbare solidariteit in de gezondheidszorg: 'Het onvoorwaardelijkecontinueren van de huidige solidariteitsarrangementen betekent dat reëlekoopkrachtverbetering van juist de groepen burgers waarvan de meestesolidariteit wordt verwacht, onder druk komt te staan. Dit komt doordat degroei van de zorguitgaven een steeds groter beslag legt op de totale groeivan het bruto nationaal product.' Pleidooien voor meer marktwerking in dezorg staan dus niet op zich, maar zijn onderdeel van een brederesociaal-politieke ontwikkeling. Het succes van de moderne welvaartsstaatmaakte ons blind voor de tekortkomingen ervan. De reële inkomensgroei zal,vergeleken met het verleden, stagneren. De sterke vermogenstoename van dejaren negentig kwam vooral ten goede aan de generatie babyboomers. Dejongeren kunnen straks minder profiteren van de economische groei.

Dit, mevrouw Tonkens, vraagt om structurele oplossingen. U komt zelfnog weg met goede zorg, maar de generatie na u ook? Ik ben het met u eensdat er een klaagzang uit de samenleving te horen zal zijn het komende jaar.Die klaagzang moet echter niet gericht worden tegen 'de slechtfunctionerende' marktwerking, maar juist op het ontbreken ervan.