Goed verdienen aan gratis spaarlamp

Een lucratieve markt: handel in vuile lucht. Zorg ervoor dat arme landen minder CO2 uitstoten, dan krijg je er als westers bedrijf emissierechten voor terug. En die kun je weer verkopen.

De eerste regels van het persbericht klonken prachtig, vorige week. ‘Het Luz Verde project distribueert gratis spaarlampen in Mexico (...). Eneco, Philips en ING maken distributie van 30 miljoen spaarlampen mogelijk.’

De werkelijkheid is nog veel prachtiger. De lampen worden inderdaad gratis uitgedeeld, maar daarnaast houden Eneco, Philips en ING er een goed belegde boterham aan over. Het klimaat is tegelijk liefdadigheid en big business aan het worden.

Vandaag begint het project. Om een uur of negen openen de Comex en de Coppel, de Praxis en de Gamma van Mexico, hun deuren in de stad Puebla, aan de voet van de vulkaan Popocatepetl. Buiten zullen lange rijen Mexicanen staan met vier oude gloeilampen en hun energierekening in de hand. In ruil daarvoor krijgen ze vier spaarlampen. De komende jaren zullen via deze route 7,5 miljoen Mexicaanse gezinnen van in totaal 30 miljoen nieuwe Philipslampen worden voorzien, waardoor, als het goed is, miljoenen tonnen broeikasgassen minder in de lucht komen. Met meetapparatuur bij een aantal deelnemers thuis wordt geschat of dat ook daadwerkelijk gebeurt.

Kyoto

Het idee werd geboren toen het Australische bedrijf Cool nrg eind 2007 eens goed keek naar het Kyoto Protocol. Het klimaatverdrag bepaalt dat 37 rijke landen in de periode 2008-2012 gemiddeld 5 procent minder broeikasgassen moeten uitstoten dan in 1990. Het aardige is dat ze die reductie ook mogen halen door in arme landen projecten op te zetten, het zogeheten Clean Development Mechanism (CDM). Ter illustratie: wie in China geld steekt in een zuiniger fabriek, stuwdam of windpark, bespaart daar CO2. En omdat het voor het klimaat niet uitmaakt waar de broeikasgassen vandaan komen, heeft een (goedkope) reductie in China net zo veel effect als een (dure) reductie in Nederland.

De reductie wordt verrekend via zogeheten CER’s, gecertificeerde emissierechten. De uitsparing in China geeft bedrijven in Nederland het recht hier iets meer uit te stoten. Of ze kunnen, in plaats van die rechten zelf te gebruiken, ze verkopen. Momenteel kost het recht om 1  ton CO2 uit te stoten ongeveer 15 euro.

Tot nu toe werden die uitstootrechten alleen ‘verdiend’ met CDM-projecten bij fabrieken en energieproducenten in derdewereldlanden. Het probleem daarbij is echter dat elk project moet worden geverifieerd, en dat moet worden gecontroleerd hoeveel uitstoot van broeikasgassen ermee wordt uitgespaard – iets wat gemiddeld zo’n 30 duizend euro per jaar kost, met opstartkosten van 60 duizend euro, zegt CO2-marktkenner Jos Cozijnsen.

Consumenten

Het nieuwe aan het project van Cool nrg is dat de emissiereductie, en dus de uitstootrechten, worden gezocht aan de andere kant van de economie: bij de consumenten. Ten eerste omdat daar, door energiebesparing, zo’n 70 procent van de CO2-reducties moeten worden gehaald. Ten tweede omdat er heel veel consumenten zijn. Wie via één project energie weet te besparen, kan via honderden vergelijkbare projecten hetzelfde doen. Daardoor hoeft niet elk project afzonderlijk te worden geverifieerd en gecontroleerd, zegt Lex de Jonge, een Nederlander die voorzitter is van de CDM-afdeling van het UNFCCC, het klimaatbureau van de Verenigde Naties.

Het is zo’n ‘programmatisch CDM-project’ dat nu in Mexico voor het eerst wordt uitgeprobeerd. Als het proefproject in Puebla, waar 250 duizend huishoudens een miljoen lampen krijgen, slaagt, wordt het 29 keer herhaald. En vervolgens wellicht ook in andere landen, zeggen de verschillende betrokkenen.

Omdat het zo’n omvangrijk project is, hadden de bedenkers andere partners nodig. Ten eerste een lampenleverancier. Dat werd Philips, dat dus 30 miljoen lampen verkoopt aan Cool nrg. Voor welke prijs, maakt het concern niet bekend, maar het laat weten dat het project ‘deels business, deels sponsoring’ is.

Om de lampen te betalen, had Cool nrg een lening nodig. Een deel van de kosten wordt betaald door de Mexicaanse overheid. Voor de rest stapten de Australiërs naar ING Wholesale Banking, dat van oudsher veel ervaring heeft met financieringen van grote fabrieken.

ING bekostigt ongeveer de helft van het pilotproject, zegt Stephen Hibbert, de Britse baas van de afdeling emissieproducten van ING. Hij hoopt ook de helft van het vervolg, dat in totaal wordt begroot op 60 tot 70 miljoen dollar, te kunnen financieren. En ja, daar verdienen ze natuurlijk wat aan. ‘ING krijgt de rente op de lening, waarin natuurlijk een risico-opslag is verwerkt. Dit is nog geen activiteit waarmee we nu een fortuin verdienen, maar wat klein begint, kan groot worden.’

Cashflow

Het onderpand voor de lening komt van een vierde partij: Eneco. Het energiebedrijf heeft een grote handelstak die onder meer uitstootrechten koopt en verkoopt. Dat is ook de bedoeling met de ruim 7  miljoen ton uitstootrechten uit het Mexicaanse project. ‘Doordat wij de rechten kopen, garanderen wij de cashflow die Cool nrg nodig heeft om de lening aan ING af te betalen’, zegt Robert de Boer, directeur Alternatieve Energie van Eneco Trading.

Eneco koopt de rechten tegen een vastgestelde prijs, die volgens ingewijden rond 8 euro ligt.

Als de prijs van de uitstootrechten op de emissiemarkt straks lager ligt dan de ongeveer 8 euro waarvoor Eneco ze koopt, dan maakt het energiebedrijf verlies. Dat kan gebeuren als er bijvoorbeeld in een nieuw klimaatakkoord veel te genereuze emissieplafonds worden vastgesteld.

Maar als de prijs straks hoger ligt, en de Mexicanen hun lampen gewoon gebruiken zoals ze bedoeld zijn, maakt Eneco een mooie klapper. Met de huidige prijs voor een uitstootrecht, 15 euro, zou Eneco al een winst maken van enkele tientallen miljoenen euro’s.

Wat Eneco met de uitstootrechten gaat doen, is nog niet bekend. ‘Andere bedrijven zullen ze best interessant vinden’, zegt De Boer. ‘Ze kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt voor klimaatcompensatie, bijvoorbeeld voor een vliegreis. Vanwege het menselijke gezicht van dit project hebben deze CER’s een hoog knuffelgehalte, wat leuk is als je mensen wilt uitleggen waar hun klimaatcompensatiebijdrage naartoe gaat.’

De Boer heeft hoge verwachtingen van het project. ‘We zullen zeker met Philips en Cool nrg bekijken wat we nog meer kunnen doen. En rekenen erop dat ook ING erbij betrokken zal zijn.’

De markt van CO2-rechten is al aanzienlijk. Tot dusver zijn 1.850 CDM-projecten goedgekeurd, die in totaal 1,5 miljard ton CO2-reductie moeten opleveren, zegt De Jonge van het UNFCCC. Tot 2012 denkt hij uit te komen op 3 miljard ton. Dat vertegenwoordigt een waarde van circa 45 miljard euro.

Stephen Hibbert van ING schat de toekomstige financieringsbehoefte zelfs op enkele honderden miljarden per jaar. ‘De schatting van de Verenigde Naties is dat tot 1.000 miljard dollar per jaar nodig is om CO2 terug te dringen in de arme landen. Daarvan zou 85 procent uit de private sector moeten komen. Als daarvan, zoals dat met normale investeringen gaat, 70 procent door banken wordt gefinancierd, hebben we het dus over een totale klimaatmarkt voor de financiële sector van ruim 600 miljard dollar. Per jaar.’

Het is een winwinwin-situatie, zegt Hibbert. ‘Je kunt ook in Nederland CO2 reduceren, maar dat zou veel duurder zijn. Nu doe je het goedkoper, terwijl de Mexicanen ook nog eens een lagere energierekening krijgen.’