Gevreesd wordt voor een nieuw debacle van Fyra-achtige proporties.
Gevreesd wordt voor een nieuw debacle van Fyra-achtige proporties. © ANP

Nieuw spoorsysteem dreigt Fyra-achtig fiasco te worden

De ontwikkeling van een nieuw veiligheidssysteem voor het spoor dreigt volgens betrokken experts op een fiasco uit te lopen, onder meer door een conflict tussen de NS en ProRail. Gevreesd wordt voor een nieuw debacle van Fyra-achtige proporties.

Bij een proef met het systeem doen zich technische problemen voor. Bovendien is het ministerie van Infrastructuur tot nu toe veel te optimistisch over de kosten. Dit blijkt uit gesprekken met betrokkenen en documenten in het bezit van de Volkskrant. Het ministerie van Infrastructuur is op de hoogte van de problemen, maar bij een vertrouwelijke briefing van de Tweede Kamer zijn ze vorige week niet aan bod gekomen. De experts van het proefbedrijf mogen hun zorgen niet overbrengen aan het parlement: hun is een spreekverbod opgelegd.

Het ministerie van Infrastructuur werkt samen met de spoorsector aan de introductie van het nieuwe Europese veiligheidssysteem ERTMS. Op papier heeft het systeem grote voordelen. Het maakt seinen langs het spoor overbodig: die worden op een beeldscherm in de cabine aan de machinist getoond. Als een machinist een sein dreigt te negeren, remt de trein automatisch af.

 
Aan de landelijke invoering zijn grote risico's verbonden

Overbezette spoor
Het systeem moet het mogelijk maken om met meer treinen en met hogere snelheden op het overbezette Nederlandse spoor te rijden. In potentie kan het ministerie daarmee miljarden besparen op de uitbreiding van het spoornetwerk. 'Maar aan de landelijke invoering zijn grote risico's verbonden', zegt een ingewijde. Zo is het systeem nog volop in ontwikkeling en is het nergens in Europa succesvol getest op een druk spooremplacement.

De experts van het proefbedrijf waarschuwen voor een te rooskleurige inschatting van de kosten. Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur heeft 2 miljard euro gereserveerd voor de introductie van het veiligheidssysteem. De experts schatten de kosten voor de ontwikkeling en landelijke invoering op 5- tot 8 miljard euro.

De extra miljarden heeft Mansveld niet. Het systeem moet volgens het regeerakkoord binnen bestaande budgetten worden gerealiseerd. Mansveld heeft jaarlijks twee miljard beschikbaar voor het spoor, waarvan meer dan de helft opgaat aan regulier spooronderhoud.

Door een conflict tussen NS en ProRail op een ander dossier hebben tijdens de proef veel minder testritten met NS-materieel plaatsgevonden dan was gepland. Het proefbedrijf zegt dat het hierdoor het gedrag van treinen met het nieuwe systeem op glad spoor niet goed heeft kunnen onderzoeken. Het is dus onduidelijk hoeveel waarde er aan de resultaten van de proef moet worden gehecht.

Buitenlandse ervaringen
Staatssecretaris Mansveld erkent via een woordvoerder dat de Tweede Kamer nog niet is geïnformeerd over de problemen. 'De proef is bedoeld om van de te leren, en dat is precies wat er nu gebeurt.' Zodra de proef is afgerond, zal Mansveld de Tweede Kamer uitgebreid informeren. Ze zal ook buitenlandse ervaringen met het nieuwe veiligheidssysteem laten meewegen.

Woordvoerders van de NS en ProRail bevestigen de tegenvallers bij de proef, 'maar dat is ook waarom je een proef doet'. Van conflicten tussen de NS en ProRail is volgens hen geen sprake - in tegenstelling tot wat de rapportage van het proefbedrijf hierover meldt. 'Onze samenwerking met ProRail verloopt altijd professioneel', zegt de NS-woordvoerder. Hij erkent dat er minder ritten zijn uitgevoerd met NS-materieel, maar schrijft dit toe aan technische problemen.

'Bezorgde geluiden'
De spoorspecialisten van de Tweede Kamer vergaderen woensdag over het nieuwe veiligheidssysteem. De vakbond FNV Spoor heeft kritische vragen gesteld aan de staatssecretaris. 'Ik hoor uit mijn achterban al langer bezorgde geluiden over de proef', zegt bestuurder Roel Berghuis. 'Ik wil dat alle cruciale informatie openbaar wordt voordat de Tweede Kamer een standpunt inneemt.'

Het Tweede Kamerlid Stientje van Veldhoven van D66 wil nadere uitleg van Mansveld. 'Er lijkt in elk geval informatie niet te zijn gedeeld, waarvan het voor de hand had gelegen dit wel te doen. De Kamer moet goed geïnformeerd zijn, om nieuwe problemen met de aanbesteding van spoorinfrastructuur te voorkomen.'

Vandaag in de Volkskrant: De proeftrein stond maandenlang stil - vijf vragen over proef spoorveiligheid