Glazen plafond het dikst in industrie

Aan initiatieven om meer vrouwen in hoge functies te krijgen, ontbreekt het niet. Maar de praktijk is weerbarstig.

Ook in 2008 werden er veel initiatieven genomen om het aantal topvrouwen bij grote bedrijven te verhogen. Enkele tientallen bedrijven ondertekenden een vrijwillig contract om hun aantal te verhogen. Ook deed de commissie-Frijns, die eind 2008 adviseerde over goed ondernemingsbestuur, aanbevelingen om het aantal vrouwelijke commissarissen te verhogen. Hoe staat het ervoor op dit moment?

Het gaat langzaam

Het goede nieuws is dat sprake is van een opmars van het aantal vrouwen in managementposities. Maar de opmars verloopt traag. Een kwart van de managementposities wordt nu bezet door vrouwen. In de hoogste managementlaag – de raad van bestuur – ligt het aantal lager. De opmars vindt vooral plaats in het middenmanagement. De doorstoot naar de top laat nog op zich wachten. De opmars wordt wel redelijk breed gedragen. Slechts bij 4 van de 19 bedrijven is het aantal vrouwen vorig jaar of de periode daarvoor gedaald.

Bedrijven hebben geen interesse

Treinbedrijf NS behoorde in mei 2008 tot de bedrijven die een contract ondertekenden om het aantal topvrouwen te verhogen. Een jaartje later blijkt de onderneming nog niet in staat om aan te geven hoeveel vrouwen een managementfunctie bekleden, terwijl inzage in de eigen situatie wel een cruciaal onderdeel is van het charter Talent voor de top.

De NS is niet de enige onderneming die geen inzage heeft of wil geven van het aantal topvrouwen. Tien van de 29 onderzochte ondernemingen hebben geen of onvoldoende informatie. Baggeraar Boskalis weigert zelfs gegevens, die intern wel voorhanden zijn, te openbaren. Onder de ondernemingen die onvoldoende informatie verstrekken, bevinden zich ook gevestigde ondernemingen als Ahold en Schiphol.

Van de bedrijven die wel gegevens verstrekken, is vaak onduidelijk hoe groot de groep werknemers is die intern als managers worden betiteld. Daardoor is het lastig om bedrijven onderling te vergelijken.

Leve het buitenland

Veel Nederlandse bedrijven zijn actief in het buitenland, waar relatief veel vrouwen een toppositie bekleden. Enkele ondernemingen met een groot aantal buitenlandse dochterbedrijven, zoals Wolters Kluwer en Reed Elsevier, danken hun grote percentage topvrouwen aan de buitenlandse vrouwen.

In Nederland is de situatie vaak minder rooskleurig. Neem bijvoorbeeld ING, waar het aantal vrouwen gestaag toeneemt. Maar de opmars is vooral te danken aan het aantal vrouwen in andere landen. Binnen Nederland ligt het percentage topvrouwen bij ING daardoor nu rond de 19 procent, terwijl het in de gehele onderneming 34 procent bedraagt.

Industrie presteert ondermaats

Het is niet verrassend, maar juist bij industriële bedrijven is het aantal vrouwen in de top nog altijd gering. Hekkensluiter is bouwbedrijf BAM, dat slechts 4 procent van het aantal managementposities door een vrouw laat bekleden. Maar ook lager in de organisatie is bij deze bedrijven het aantal vrouwen laag. BAM telt in de hele organisatie slechts 10 procent vrouwen.

De dienstverlenende en ‘schonere’ ondernemingen trekken daarentegen meer vrouwen aan. Hun grote aantal op de werkvloer vertaalt zich ook in een hoger percentage vrouwen in managementposities. De goede positie van vrouwen bij Randstad valt hiermee te verklaren. Aan de top is 46 procent vrouw, maar in de gehele onderneming ligt dit getal op 78 procent.

Glazen plafond blijft dik

Om te beoordelen of industriële bedrijven met veel mannen toch hun best doen voor het aantal vrouwen in de top, is de glazenplafond-index bedacht. Daarbij wordt dat aantal vrouwen vergeleken met het aantal vrouwen op de werkvloer. Uit deze index blijkt dat de positie van vrouwen verhoudingsgewijs ondermaats is. Er haken veel vrouwen af bij de promotie naar een hogere positie.

Ook na deze correctie blijken enkele industriële bedrijven nog altijd slecht te presteren. Bij Philips is het glazen plafond het dikste. Ook vrouwen bij AkzoNobel en BAM hebben weinig kans op een carrière. Er zijn ook ondernemingen waar het glazen plafond heel dun is, zoals bij DSM, ASML en TomTom.