De Rabobank moet een boete van 774 miljoen euro betalen vanwege fraude met belangrijke rentetarieven.
De Rabobank moet een boete van 774 miljoen euro betalen vanwege fraude met belangrijke rentetarieven. © ANP

Waarom de Rabobank moet boeten: vijf vragen over de Liborfraudezaak

De bank die zich graag als vriendelijk alternatief voor de zakelijke concurrenten presenteert, was een hoofdrolspeler in de internationale rentefraude. Waarom heeft de Rabobank zo'n hoge boete gekregen? En komt de bank nu in financiële problemen? Vijf vragen.

Wat zijn de Libor en de Euribor?
Libor staat voor London Interbank Offered Rate, Euribor voor Euro Interbank Offered Rate. Dit zijn de rentetarieven waartegen banken elkaar geld willen lenen. Deze tarieven zijn heel belangrijk, omdat tal van andere rentetarieven op de Libor en de Euribor worden gebaseerd, waaronder de hypotheekrente. Indirect bepalen de Libor en de Euribor dus mede de prijzen die consumenten betalen voor bancaire diensten.

De Euribor en Libor worden dagelijks vastgesteld op basis van een enquête onder de banken die lid zijn van de acht Libor-panels en het Euribor-panel. De enquête wordt uitgevoerd door het financiële persbureau ThomsonReuters. Dat bureau vraagt elke deelnemende bank tegen welke rente de bank geld kan lenen bij andere banken. De opgegeven rentes worden vervolgens gemiddeld.

Dat gemiddelde publiceert ThomsonReuters vervolgens als de dan geldende Libor en Euribor. Al in 2008 stelde de gezaghebbende Bank voor Internationale Betalingen (BIS) vast dat het systeem fraudegevoelig was. De banken kunnen het rentetarief beïnvloeden door tegen de enquêteur van ThomsonReuters te liegen.

Veel banken hebben daar belang bij, omdat ze handelen in producten waarvan de prijs van de Libor of de Euribor is afgeleid. Door de rente een duwtje in de gewenste richting te geven, kunnen ze met die handel meer verdienen. De Rabobank is het enige Nederlandse lid van de Libor-panels, van het grotere Euribor-panel is ook ING lid. Naar aanleiding van het Libor-schandaal heeft de Rabobank in juni 2012 zijn lidmaatschap van drie van de acht Libor-panels opgezegd. Begin 2013 stapte de bank ook uit het Euribor-panel.

Waarom heeft de Rabobank nu zo'n hoge boete gekregen?
Vanwege de omvang en de duur van de geconstateerde misdragingen en vanwege de omstandigheid dat de bedrijfsleiding bijzonder laks heeft gereageerd op waarschuwingen en interne en externe signalen dat medewerkers van de bank de Libor en Euribor aan het manipuleren waren. De Zwitserse bank UBS heeft tot nu toe de hoogste boete betaald van de vier banken die geschikt hebben in de Libor-affaire. Bij UBS waren 45 medewerkers actief betrokken bij de fraude. Bij de Rabobank waren dat er 30 en bij Royal Bank of Scotland (RBS) gingen 21 werknemers over de schreef. Het Britse Barclays kwam er relatief licht vanaf omdat deze bank als eerste schuld bekende.

 
De zestien werknemers die inmiddels vertrokken zijn, mogen hun mede dankzij de door hen gepleegde Libor-fraude - verdiende bonussen houden.

Welk bewijs is er tegen de Rabobank?
De onderzoekers hebben ongeveer vijfhonderd e-mails achterhaald waarin medewerkers onderling afspreken welk rentetarief ze die dag aan ThomsonReuters zullen doorgeven (in afwijking dus van het werkelijke rentetarief).

Effectenhandelaren van de Rabobank deden routineus renteverzoeken aan hun collega's die als 'submitter' (de persoon die de Euribor en Libor doorgeeft aan het persbureau) werkten. Rabobank-medewerkers deden op deze wijze ook 'zaken' met andere Libor-panelleden, wat de kans vergrootte dat de rente in de gewenste richting bewoog.

De Libor-panels bestaan uit slechts twaalf leden. Een paar foute opgaven leiden dus al snel tot een te hoge of lage Libor, ook al worden de extremen uit de enquête weggestreept. De frauderende medewerkers handelden uit winstbejag.

De meesten werkten op de afdeling Liquidity & Finance van de divisie Client Trading & Money Markets en werden beloond met prestatiebonussen. Door de Libor en de Euribor in de door hen gewenste richting te manipuleren, konden ze de winstdoelstellingen waarop hun bonus was gebaseerd gemakkelijker halen.

Komt de Rabobank door de boete in de financiële problemen?
Nee. De bank kan dat bedrag vrij gemakkelijk opbrengen. De nettowinst van de Rabobank over 2012 bedroeg 2,1 miljard euro en die over het eerste halfjaar van 2013 1,1 miljard euro. De bank heeft dit jaar bovendien 1,5 miljard euro verdiend met de verkoop van vermogensbeheerder Robeco. Met die opbrengst wilde Rabobank het eigen vermogen verder versterken, maar de bank voldoet al aan de gestelde kapitaaleisen. Door de Libor-boete valt de jaarwinst natuurlijk wel lager uit. In juni reserveerde de Rabobank een onbekend bedrag om de Libor-boete te voldoen. De bank heeft het boetebedrag toen iets te laag ingeschat en moet dus nog wat extra opzij zetten. In de VS lopen nog wel 37 civiele rechtszaken tegen de bank.

Worden de dertig overtreders bestraft?
Van de veertien die nog bij de Rabobank in dienst zijn wordt 4,2 miljoen euro aan toegezegde bonussen over de jaren 2009 tot en met 2012 ingehouden. Het betreft slechts het deel van de bonussen dat nog niet was uitbetaald. In tegenstelling tot mede-Libor-zondaar RBS vordert de Rabobank niet de al uitbetaalde bonussen terug bij de werknemers die over de schreef zijn gegaan.

De zestien werknemers die inmiddels vertrokken zijn, mogen hun mede dankzij de door hen gepleegde Libor-fraude - verdiende bonussen houden. De vijf ontslagen werknemers hebben daarnaast een 'substantiële' ontslagvergoeding gekregen. DNB is daar in zijn rapport zeer kritisch over en constateert dat dit niet strookt met het door de Rabobank beleden 'no reward for failure'-beginsel. DNB heeft geëist dat ook de raad van bestuur een deel van de toegekende bonussen over de afgelopen jaren inlevert, in totaal zo'n 2 miljoen euro.