Crisis geen drama voor élke freelancer

Freelancers leken de grootste slachtofferd te worden van de kredietcrisis. Maar dat lijkt mee te vallen.

Arbeidsmarktvorsers voorspelden aan het begin van de economische crisis rampspoed voor de freelancers. Bedrijven die moeten inkrimpen, lozen immers eerst hun flexibele arbeidskrachten. Onder hen bevinden zich meer freelancers dan ooit, want de laatste jaren halen steeds meer Nederlanders hun neus op voor een baan in loondienst. Hoeveel Nederlanders inmiddels hun diensten als zelfstandige aanbieden, is onduidelijk. De schattingen lopen uiteen van 400 duizend tot 900 duizend.

Hoe gaat het nu, een jaar na het begin van de economische crisis, met deze groep? Die vraag blijkt moeilijk te beantwoorden. De onduidelijkheid over het exacte aantal freelancers is exemplarisch: geen enkele instantie heeft een compleet beeld.

Daar komt bij dat de signalen over de situatie van freelancers tegenstrijdig zijn. Aan de ene kant bevestigen bedrijven dat ze minder freelancers inhuren. Ook melden zelfstandigenloketten in het hele land dat ze de laatste maanden veel meer hulpvragen van freelancers krijgen dan voorheen. Grote gemeenten spreken van een verdubbeling van het aantal verzoeken om financiële bijstand: een sterke aanwijzing dat de nood onder freelancers stijgt.

Maar hun belangenorganisaties laten een heel ander geluid horen. Volgens FNV Zelfstandigen, FNV Zelfstandigen Bouw en ZZP Nederland vormen de zelfstandigen die het financieel niet meer kunnen bolwerken een kleine minderheid. Het grootste deel van hun achterban weet zich te prima te redden, beweren deze vakbonden.

Hoe valt dit met elkaar te rijmen? De verklaring schuilt in de enorme diversiteit van de populatie zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). De verschillen in opleiding en verdiensten zijn gigantisch: onder freelancers zijn zowel ongeschoolde schoonmakers als tonnen verdienende academici die zichzelf verhuren als interim-manager of bedrijfsadviseur.

Freelancers zijn bovendien actief in vrijwel alle sectoren, en in de ene bedrijfstak gaat het slechter dan de andere. Zelfs binnen één sector kunnen er grote verschillen bestaan. Charles Verhoef, voorzitter van FNV Zelfstandigen Bouw: ‘Met 70 procent van onze leden gaat het beter dan ooit tevoren. Dat zijn de freelancers die voor particulieren werken. Nederlanders kopen geen nieuwe huizen en auto’s meer, maar laten des te meer verbouwen en renoveren. Ongeveer 20 procent werkt in de nieuwbouw. Met hen gaat het duidelijk slechter dan voor de recessie, maar over het algemeen hebben ze nog genoeg werk om rond te komen. Ik ben wel bang dat zij het na de zomer echt moeilijk krijgen, want het aantal nieuwbouwprojecten loopt nog steeds terug. Tien procent heeft nu al grote financiële problemen. Mijn indruk is dat dit vooral mensen zijn die maar één opdrachtgever hadden.’

Verhoef doelt hiermee op een specifieke categorie freelancers, de zogenoemde ‘nepzelfstandigen’. Sommige zzp’ers hebben slechts een of twee opdrachtgevers en verschillen daardoor nauwelijks van werknemers in loondienst. Omdat de meesten van hen niet behept zijn met een ondernemersgeest, zijn ze niet goed in staat zelf nieuwe opdrachten binnen te halen. Volgens de freelancersvakbonden zitten de problemen voornamelijk bij deze groep.

Linde Gonggrijp van FNV Zelfstandigen stelt dat de meeste freelancers vindingrijk genoeg zijn om een mouw aan de recessie te passen. ‘Typisch voor freelancers is dat ze altijd mogelijkheden zien en er alles aan doen om nieuwe opdrachten te krijgen. Als dat even niet lukt, leven ze een tijdje van hun spaargeld en gaan ze een cursus doen om daarmee hun kansen in de toekomst te vergroten.’

Maar spaargeld raakt een keer op. De meeste freelancers, zeker degenen die normaal gesproken goed verdienen, hebben in de ‘vette jaren’ een financiële buffer opgebouwd. Sommigen vallen daar nu op terug, maar zullen alsnog bijstand nodig hebben als hun reserves verbruikt zijn.

Hoeveel freelancers aan het interen zijn is onbekend, het gaat hier om verborgen leed. Zelfstandigen zijn van nature optimistisch; de meesten zullen pas toegeven dat het slecht gaat als ze helemaal aan de grond zitten.