‘Dubai gaat in de mottenballen’

De vorige keer dat Syb van Breda met de Volkskrant sprak, reed hij met zijn blauwe cabriolet over de snelwegen van Dubai en wees hij enthousiast naar de honderden wolkenkrabbers die om hem heen verrezen. Hij was in een winning mood. Namens Royal Haskoning had hij een paar prachtige opdrachten binnengehaald. Hij mocht de iconische brug ontwerpen naar het tweede palmeiland, hij had een transportmasterplan gemaakt voor het derde palmeiland en hij stond op het punt een opdracht binnen te halen voor het ontwerp van een reuzenradhotel, met ronddraaiende kamers.

Nu, anderhalf jaar later, is zijn droom uiteengespat. Zijn cabriolet heeft hij nog steeds, maar sinds 1 januari is Van Breda (44) weer terug in Nederland. ‘Het is zo’n ontgoocheling. Ik ben er in 2006 heen gegaan met het idee: ik ga nu naar de plek waar het gebeurt. Ik ging ervan uit dat ik daar wel tien jaar kon blijven en heb alle schepen achter me verbrand. Het is een rollercoaster ride geweest, die ik even moet verwerken.’

De ineenstorting kwam niet helemaal onverwacht. Begin 2008 begon Van Breda nattigheid te voelen. Er kwamen minder nieuwe opdrachten op de markt, de betalingen stokten, en de goedkeuring van de benodigde documenten bleef achter. ‘Het credo van sjeik Mohammed was ‘wij bouwen en dan komen de mensen vanzelf wel’, maar het bouwtempo was zo hoog dat het gewoon niet meer lukte om alles gevuld te krijgen.’

Dubai deed nog lang alsof er niets aan de hand was. Begin oktober 2008 – de Lehman-bank was toen al omgevallen – werd zelfs nog het plan gelanceerd om een wolkenkrabber van 1 kilometer te bouwen. ‘De machthebbers weten de berichtgeving goed te controleren. Alleen goed nieuws komt naar buiten, slecht nieuws niet.’

Maar toen, op een morgen in november, werd Van Breda wakker en merkte hij dat het helemaal stil was. Dat had hij nog nooit meegemaakt. Vanaf het moment dat hij was gearriveerd, had er een kakofonie van bouwgeluiden boven de stad gehangen. ‘Vooral het getimmer op triplexplaat is me bijgebleven, dat galmt enorm.’ Vlak daarna kreeg hij te horen dat de iconische brug, zijn lievelingsproject, ook niet doorging. ‘Toen besefte ik dat het feest echt voorbij was.’

De wet is in principe onverbiddelijk: wie geen werk heeft, moet per direct het land uit. ‘De Indiërs vertrokken als eersten. Ze waren gekomen om hun droom na te jagen. In tegenstelling tot westerse expats, hadden ze geen baas die goed voor hen zorgde. Ze moesten alles met geleend geld financieren en kwamen daardoor al snel in de problemen. Wie in Dubai wilde overleven, had om te beginnen een mooie auto en goede pakken nodig. Het was heel erg een maatschappij van zien en gezien worden. Je moest er goed uitzien en altijd goede verhalen hebben.’

Sommige inwoners van Dubai houden dat tot op de dag van vandaag vol. ‘Ze blijven positief praten, hoewel ze vaak al een half jaar niet betaald hebben gekregen. Bereidt u zich voor op het herstel van de markt, zeggen ze dan. Het positieve denken is er nog sterker dan in de Verenigde Staten.

‘Na afloop kun je altijd zeggen: het was gebakken lucht, we hadden je nog zo gewaarschuwd. Maar als je er middenin zit, geloof je erin. Zolang de olieprijs omhoog ging, en dat was tot de tweede helft van 2008 het geval, kwam er voldoende geld naar Dubai. ’

Het ging echter niet alleen om geld. Van Breda was vooral enthousiast over de nieuwe maatschappij die in Dubai aan het ontstaan was. ‘Dit land is in staat geweest om mensen van over de hele wereld op een ontspannen manier te laten samenleven – 90 procent is allochtoon – en dat op een onmogelijke plek. Ik vond het een voorbeeld van de samenleving van de 21ste eeuw, net als New York, waar ook veel stammen door elkaar heen lopen.’

Hij hoopt dan ook dat Dubai zo snel mogelijk zal herrijzen. ‘Elke stad die zich snel ontwikkelt, kent af en toen een terugval. Dat was in New York ook zo. Weet je hoe ze het Empire State Building in de jaren dertig noemden? Het Empty State Building. Het stond jaren leeg.’

Hetzelfde lot zal de Burj Dubai, met 818 meter het hoogste gebouw ter wereld, treffen, denkt Van Breda. ‘Tweederde ervan gaat in de mottenballen. Het wordt goed onderhouden en schoongemaakt in afwachting van het moment dat de wereldeconomie weer aantrekt.’

‘Het zal wel even duren voordat de mensen weer terugkomen. Maar olie blijft schaars en wordt alleen maar schaarser. Op enig moment zal de olieprijs weer stijgen en dan komt de geldmachine weer op gang. Vergeet niet dat buuremiraat Abu Dhabi 10 procent van de wereldolievoorraden heeft.’

Maar, erkent ook de rasoptimist Van Breda, het kan natuurlijk ook nog verder verslechteren. ‘Het beangstigende van de huidige crisis vind ik dat iedereen weer terugkeert naar het eigen honk. De internationale vervlechting krijgt een geweldige opdoffer. Dat is een zichzelf versterkend mechanisme. Als het ene land zijn mensen terughaalt, doet een ander land hetzelfde. De volgende stap is dat we weer hekken om Nederland zetten en ‘Nederlanders eerst’ roepen. Die internationale vervlechting is zo nodig om zeven miljard mensen bij elkaar te houden.’

Ook Van Breda is echter noodgedwongen op het eigen honk teruggekeerd. Sinds 1 april heeft hij zijn eigen architectenbureau. Dat lijkt een wat ongelukkige timing, gezien de penibele situatie waarin ook de Nederlandse bouwsector zich bevindt, maar Van Breda is vol vertrouwen. ‘Ik ontwerp bruggen en overheidsgebouwen. Die markt gaat gewoon door. Bovendien: ik heb in Dubai geleerd altijd positief te denken.’