Slim, jong, sociaal, maar geen baan

Ze deden alles goed: studeerden hard, werkten aan hun cv met hoge cijfers, stages, vrijwilligerswerk en commissiebaantjes. Maar nu hebben ze geen werk.

Een droom viel in duigen toen de economie vlak na hun afstuderen in september 2008 instortte. Voor de starters van nu, geboren tussen 1980 en 1990, breken zware tijden aan. Minister Donner van Sociale Zaken kondigde het twee weken geleden al aan: massaontslagen zijn op komst. ‘Het is duidelijk dat jonge werknemers hier het eerst de dupe van zijn’, zegt Lydia Geijtenbeek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

In de laatste drie maanden van 2008 meldde het CBS dat de werkloosheid onder 15- tot 24-jarigen steeg met 8.000 naar 69.000 personen. De voorspellingen van het Centraal Planbureau (CPB) zijn ook niet al te rooskleurig. Volgens het CPB zijn er nu nog ongeveer 300 duizend werklozen, eind 2009 zullen dat er 400 duizend zijn en eind 2010 zelfs 600 duizend.

Arbeidsmarkt
‘Het wordt moeilijker voor twintigers om de arbeidsmarkt op de komen’, zegt Geijtenbeek. ‘We zien al enige tijd een verslechtering van de economie. Een toename van de werkloosheid volgt meestal iets later. Reken er maar op dat het aantal werklozen voorlopig blijft stijgen.’ En daar blijft het niet bij. Geijtenbeek: ‘We zien nu ook dat bedrijven hun vacatures uit voorzorg intrekken, waardoor steeds minder arbeidsplaatsen beschikbaar zijn.’

Ook Frank Cörvers, onderzoeker bij het Researchcentrum Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), ziet de kansen voor starters op dit moment somber in. ‘De situatie voor twintigers is ernstig. Ze hebben niks om op terug te vallen; ze hebben totaal geen ervaring. Werkgevers nemen eerder een oudere werknemer aan, zodat zij er zeker van zijn dat ze een ervaren persoon binnenhalen. Met een jonge starter weet je het maar nooit.’

Vijftig brieven
Een slachtoffer van de crisis is David Braam (27, naam op verzoek gefingeerd, red.). Na meer dan vijftig sollicitatiebrieven laat Braam, afgelopen zomer afgestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam in de master Internationale Betrekkingen, het hoofd hangen. ‘Ik krijg vaak niet eens een reactie, of een kort mailtje.’

Braam studeerde drie jaar aan de heao, heeft de opleiding Journalistiek gedaan en afgelopen zomer rondde hij de master Politicologie af. Tijdens zijn studie liep hij stage bij dagblad Trouw en regionaal dagblad de Gelderlander. Daarnaast werkte hij als redacteur bij Uitgeverij BDU.

Tot nu toe heeft het hem weinig opgeleverd. Sinds de zomer heeft hij verschillende bijbaantjes. Hij werkt onder meer in een bejaardentehuis als schoonmaker en administratief medewerker. ‘Dat is natuurlijk niet waar ik voor heb gestudeerd. Ik wil niets liever dan een leuke baan in de journalistiek of bij een uitgeverij.’

Hoop
Is er dan helemaal geen hoop voor mensen als Braam? Cörvers vindt van wel. ‘Bij de overheid is nog volop werk. Daar moet je wel snel bij zijn, want daar aast iedereen nu op. Iemand als Braam zou misschien aan de slag kunnen bij Buitenlandse Zaken.’

Maar dat is niet wat Braam voor ogen staat. ‘Ik moet er niet aan denken om voor de overheid te werken. Dat is absoluut niet mijn ambitie.’

Cathelijn Kloeze, consultant bij Campus Recruitment, een afdeling van werving- en selectiebureau YER, vreest dat Braam zijn ambities moet bijstellen, net als veel andere afgestudeerden. ‘Het is belangrijk dat starters in deze tijd hun visie verbreden. Jonge hoogopgeleiden zullen zien: er zijn veel meer mogelijkheden dan ze denken.’

Doorstuderen
Een andere manier om de werkloosheid te vermijden is doorstuderen, aldus Cörvers. ‘Het is heel slim om in deze tijd nog een paar jaar een opleiding te doen. Zie het als een overbrugging; ik denk dat we over vier jaar wel weer uit de dip zijn. Dan heb je een mooie opleiding en is er meer werkgelegenheid.’ .

Dat beaamt Aly Oldersma van de VSNU, de overkoepelende vereniging van Nederlandse universiteiten. ‘In het verleden is gebleken dat mensen langer doorleren op het moment dat het slechter gaat met de economie. In tijden van een depressie zijn mensen geneigd zich beter te kwalificeren.’ Ook Cörvers signaleert deze trend. ‘Op het moment dat mensen twijfelen en er komt ook nog eens een crisis bij, is de keuze om door te leren snel gemaakt.’

Liane Mosselaar (24) koos ervoor om haar studie Communicatiemanagement aan de Hogeschool Utrecht een vervolg te geven. Nu doet ze de universitaire opleiding. ‘Deze opleiding geeft mij veel meer verdieping. Ik hoop dat ik werk vind in de non-profitsector als ik over drie jaar klaar ben.’

Ook Christiaan Hageraats (24) maakte na zijn afstuderen aan de hbo-opleiding Commerciële Economie de keuze door te leren aan een universiteit. ‘Ik doe nu een master marketing. Ik hoop dat de economie aantrekt, zodat ik aan het werk kan als ik over een jaar afstudeer. Misschien moet ik in het begin een baan accepteren die ik iets minder vind. Maar dan kan ik altijd nog intern doorgroeien naar een andere functie.’

Lagere baan
Frank Cörvers van het ROA vindt het geen gek idee om een ‘lagere’ baan aan te nemen. ‘Als je nu een baan kunt vinden onder je niveau, is dat een goede optie. Daar kun je ook weer van leren en doorgroeien naar hogere posities.’

Het betekent wel dat er verdringing ontstaat op de arbeidsmarkt. ‘Hbo’ers gaan naar een baan op mbo-niveau. Waardoor er geen werk overblijft voor lager opgeleiden’, zegt hij.

Er is nog wel hoop: hoewel de werkloosheid toeneemt en het steeds moeilijker wordt passend werk te vinden, gaat het niet in alle sectoren slecht, meldt Kloeze van YER. ‘Goede mensen zijn altijd nodig. Vooral specialisten zoals advocaten, economen en techneuten hebben niet zoveel moeite werk te vinden dat past bij hun niveau. Mensen die een meer generieke studie volgen, zoals marketing of bedrijfskunde, krijgen het zwaarder omdat veel mensen deze studies doen. Bovendien zijn ze vrij algemeen.’

Niet onbelangrijk is dat werkgevers, als het goed is, geleerd hebben van de recessie op de arbeidsmarkt in 2001-2002. ‘Destijds deden werkgevers echt de deur op slot. Dan maak je het probleem op de lange termijn alleen maar groter. Dat zullen werkgevers nu niet zo snel nog een keer doen.’