vk UPDATE Jan van V., de hoofdverdachte in de grootste fraudezaak in de Nederlandse geschiedenis, is vrijdag veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf wegens grootschalige omkoping en het leiden van een criminele organisatie. Ook Will F., de voormalige vastgoeddirecteur van het Philips Pensioenfonds, moet vier jaar de cel in vanwege zijn rol in de zogenoemde Klimop-zaak.

Dit bleek gisteren aan het begin van de avond in de rechtbank in Haarlem, waar onder grote publieke belangstelling rechtbankvoorzitter Rino Verpalen de hele dag had uitgetrokken voor het voorlezen van een uitgebreide samenvatting van elf vonnissen.
De vastgoedfraude draait om corruptie aan de top van het Nederlands bedrijfsleven. De Heemsteedse ondernemer Jan van V. kocht directeuren en zakenpartners bij zijn voormalige werkgever Bouwfonds en bij het Philips Pensioenfonds om, zodat ze grote pakketten vastgoed aan hem verkochten tegen aantrekkelijke prijzen. Met het verhandelen van de gebouwen die hij zo in handen kreeg, verdiende Van V. tientallen miljoenen euro's.

De celstraffen voor de verdachte projectontwikkelaars, accountants, bankiers en andere vertegenwoordigers van de zakenelite vallen in alle gevallen lager uit dan de eis. In september vorig jaar eiste het Openbaar Ministerie in ongekend felle bewoordingen hoge straffen. Tegen oud-Bouwfondsdirecteur Jan van V. was de eis van het OM zeven jaar cel, en tegen Will F. vijf jaar.

Lager
De straf voor Van V. is aanzienlijk lager dan dat, onder meer omdat volgens de rechtbank niet is bewezen dat hij het Philips Pensioenfonds heeft opgelicht. Ook sprak volgens de rechters in zijn voordeel dat hij tijdens het proces opening van zaken gaf en niet naar anderen wees. Bovendien trof Van V. met het OM, Philips en Bouwfonds een financiële regeling die hem ruim 75 miljoen euro kostte.

Het mildst oordeelde de rechtbank over de voormalige topman van Bouwfonds, Cees H. - bijgenaamd beauty-Cees, die alleen een werkstraf kreeg opgelegd. Tegen de gepensioneerde bestuursvoorzitter van dit voormalige overheidsbedrijf was vier jaar cel geëist. De rechtbank acht het niet bewezen dat H., die kampt met ernstige gezondheidsklachten, lid was van de criminele organisatie rond zijn oud-werknemer Jan van V.

Het vonnis biedt zowel voor de advocaten van de verdachten als voor het OM aanknopingspunten om de overwinning te claimen. Zo acht de rechtbank niet alle verdenkingen aannemelijk en is volgens de rechters de criminele organisatie rond Jan van V. kleiner dan het OM stelt. Ook is niet bewezen dat Philips tegen te lage prijzen vastgoed heeft verkocht.

Voor het OM is het belangrijk dat de meeste verdachten een aantal jaar de gevangenis in moeten. In eerdere grote zaken die betrekking hadden op witteboordencriminaliteit, zoals de boekhoudfraude bij Ahold, handel met voorkennis op de beursvloer en de bouwfraude, werden nauwelijks celstraffen uitgedeeld.

Hoger beroep
Het OM en de advocaat van Jan van V. konden vrijdag nog niet zeggen of zij in hoger beroep gaan. De verwachting is van wel, waardoor pas over een aantal jaar echt duidelijk is hoe de straffen uitvallen.

Sluitstuk
Niettemin vormden de vonnissen van vrijdag het voorlopige sluitstuk van het grootste fraude-onderzoek in de Nederlandse geschiedenis. Aan de invallen in het najaar van 2007 - waarmee de zaak in de openbaarheid kwam - namen zeshonderd rechercheurs deel. In totaal besteedde het OM 270 duizend manuren aan de zaak.
In eerste instantie waren er 125 verdachten in beeld. Een deel van hen viel af en met anderen werden schikkingen getroffen voor bedragen uiteenlopend van enkele duizenden euro's tot tientallen miljoenen.

Van de verdachten waren er slechts drie, onder wie Jan van V., in de rechtbank aanwezig.