Verkoop van energiebedrijven is logische uitkomst politieke keuze

Is de uitverkoop van de Nederlandse energiebedrijven nog te stuiten? Essent is al verkocht aan het Duitse RWE, het Italiaanse Eni is de belangrijkste kandidaat om Nuon in te lijven en het Rotterdamse Eneco lijkt een prooi te worden voor het Duitse Eon of het Frans-Belgische Electrabel....

De verkoop van de Nederlandse bedrijven is het logische sluitstuk van een route die de Haagse politiek de laatste jaren heeft uitgestippeld. De overheid wilde de energiebedrijven fel met elkaar laten concurreren. Om deze vrije markt de kans te geven, is besloten de energiebedrijven op te knippen in een publiek deel met gasleidingen en een commercieel deel van energieverkoop. De commerciële divisies van Nuon, Essent en Eneco zijn door deze splitsing te klein om te overleven in een Europese markt met enkele grote spelers. Vandaar dat Duitsers, Italianen en Fransen zich ontfermen over de Nederlandse energiebedrijven.

Twijfel
Over hun overgang in buitenlandse handen bestaat inmiddels gerede twijfel. Het plan energiebedrijven de vrije markt op te sturen is eind jaren negentig in Brussel bedacht toen olieprijzen extreem laag stonden. Inmiddels heeft de wereld te maken met flinke geopolitieke spanningen bij de toevoer van energie. Het Russische Gazprom draaide deze week de kraan weer open na een slepend conflict met Oekraïne.

Als het Nederlandse gas over een jaar of twintig grotendeels op is, zal ook Nederland speelbal zijn van dergelijke gasconflicten. Nederland heeft dan een vrije markt gecreëerd met gasleidingen waarop leveranciers actief kunnen zijn. Maar Nederlandse energiebedrijven die het gas in handen hebben om deze leidingen te gebruiken, zijn er dan niet meer.

Binnen Nuon bestaat vanwege deze geopolitieke ontwikkelingen weerstand tegen de verkoop aan een buitenlandse partij. ‘Als er in de toekomst energieschaarste ontstaat, wordt de keuze of het licht uitgaat niet in Amsterdam, maar in Rome genomen’, zegt een betrokkene bij het onderhandelingsproces van Nuon met het Italiaanse Eni.

Geschikt
Dat bedrijf lijkt de meest geschikte koper van Nuon. De Italianen hebben goede contacten met gaslanden als Rusland en Algerije.

Alleen provinciale bestuurders kunnen de verkoop van Essent en Nuon nog tegenhouden. ‘Wij hebben een voorkeur voor gefaseerde verkoop van energiebedrijven, zodat de overheid nog enige zeggenschap houdt’, zegt PvdA-kamerlid Diederik Samsom. ‘Maar het zijn primair de aandeelhouders – en dat zijn ook volksvertegenwoordigers – om zich uit te spreken over de wijze waarop de energiebedrijven verkocht worden.’

Als de provincies akkoord gaan met volledige verkoop van de energiebedrijven, heeft de rijksoverheid nog een aantal methoden om in te grijpen.

Oud-PvdA-Kamerlid Ferd Crone, die jarenlang de motor was achter splitsing van de energiebedrijven, lanceerde gisteren in Fem Business een nieuwe methode om greep te houden op de energiesector. Volgens Crone moet de rijksoverheid minderheidsaandeelhouder worden in de energiebedrijven. Dat kan door de gemeenten uit te kopen. ‘Het is wel lastig als staat een minderheidsbelang te nemen’, zegt Samsom. ‘Maar het is een optie om invloed te houden op de energiesector.’

Regeringspartij CDA is minder happig op deze uitweg. ‘Voor de staat is geen plek weggelegd in commerciële verkoop van energie’, zegt CDA-Kamerlid Jos Hessels.