Nederland zoekt nieuwe multinationals

Hoe komt Nederland aan nieuwe multinationals? Als aanzet tot een debat formuleren drie deskundigen, zoals econoom Hans Schenk, een oplossing voor het probleem.

Wie: Hans Schenk

Functie: Hoogleraar economie, Universiteit Utrecht

Oplossing: ‘Het ministerie van Economische Zaken (EZ) moet zichzelf serieus nemen en op het gebied van ondernemerschap en innovatie de leiding overnemen van het bedrijfsleven’

Waarom is het belangrijk dat Nederland meer multinationals krijgt?
‘Ik kan die vraag niet zomaar beantwoorden. Niemand in Nederland weet hoeveel multinationals we hebben, omdat er helemaal geen duidelijke maatstaf voor is. Als de vraag is hoe we aan meer succesvolle bedrijven moeten komen, dan zou ik zeggen: zorg eerst eens dat de succesvolle bedrijven die we al hebben, niet nodeloos door buitenlandse concurrenten worden overgenomen.’

Wat moet er volgens u gebeuren?
‘In de eerste plaats moet EZ zichzelf serieus nemen en het bedrijfsleven veel minder. Het laat zich nu de agenda grotendeels voorschrijven door het luidruchtigste deel van het bedrijfsleven. Bovendien wordt er te sterk gevaren op ideeën van belanghebbenden als consultants, investeringsbankiers en beursanalisten. Ik vind dat EZ zich vooral moet laten leiden door de publieke zaak, daar is het overheid voor. Industriebeleid en innovatie zouden vooral in dat licht moeten worden georganiseerd.

‘Op het gebied van ondernemerschap en innovatie moet in de publieke sfeer nog heel veel gebeuren. Waarom rijden in onze steden bijvoorbeeld nog steeds stinkbussen rond en waarom lopen we als land achter als het gaat om alternatieve energieprojecten?

‘EZ zou meer bijdetijdse wetenschappers moeten optrommelen om mee te helpen aan de totstandkoming van een optimaal functionerende en daardoor concurrerende economie. Innovatie is daarvan een zelfsprekend onderdeel. Bij de industriebrief, waarin de overheid zijn industriebeleid beschrijft, zie je bijvoorbeeld dat dat niet gebeurt. Behalve aan mij wordt slechts enkele andere wetenschappers gevraagd hun licht daarover te laten schijnen. Dat is wel erg beperkt. Zo’n document zou naar elke universiteit gestuurd moeten worden, en zou onderdeel moeten zijn van het publieke debat.

‘Daarnaast zou EZ een rol moeten spelen bij het weer terugbrengen van het Rijnlands model. Het Angelsaksisch model, waarbij aandeelhouders het grotendeels voor het zeggen hebben, heeft onze economie lamgelegd en veel van onze bedrijven in de problemen gebracht. Het is bizar dat we de multinationals die we hebben – neem Organon, NXP, Hoogovens en ABN Amro – zonder enige vorm van proces hebben uitgezwaaid.’

Waarom werkt dit?
‘De praktijk wijst uit dat een actief leidende overheid werkt. Kijk naar het enorme succes van de Amerikaanse ict-sector. Dat is bijna uitsluitend te danken aan een uitermate actieve overheid en miljarden aan ontwikkelingssteun van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Ofwel, als ons ministerie van EZ een zelfstandiger koers vaart dan volgen innovatieve, dynamische groeibedrijven vanzelf.’

Waarom gebeurt het nog niet?
‘De financiering van onderzoek is een deel van het probleem. Dat valt bijna uitsluitend onder het ministerie van OCW (Wetenschappen). Recent is besloten om nog meer van het daar beschikbare geld over te hevelen van de universiteiten naar de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Daar zijn ze nogal dol op ingewikkeld ‘puur wetenschappelijk’ onderzoek (Schenk is zelf lid van diverse beoordelingscommissies van NWO, red.).

‘Met name in de gammahoek (economie) betekent dit echter: hoe abstracter, hoe meer applaus. Het gevolg is dat er nogal wat ingewikkeld klinkende onzin wordt onderzocht. Ook buiten NWO zie je dat in Nederland nog maar weinig economen zich bezighouden met de economie, en met innovatievraagstukken nog veel minder. Dat steekt schril af bij het universitaire onderzoek in bijvoorbeeld Silicon Valley. Het is niet voor niks dat de business schools daar het sterkst vertegenwoordigd zijn.

‘Bovendien begrijpen ze daar dat innovatie niet alleen een technische kwestie is. Innovatie kan ook zitten in management, financiering of de structurering van organisaties. Succesvolle bedrijven krijg je dus niet door maar te roepen dat het zo belangrijk is, maar door je beleid erop af te stemmen.’