Markt voor namaakmedicijnen groeit in alarmerend tempo

Het aantal nepmedicijnen dat wereldwijd op de markt wordt gebracht, neemt in alarmerend tempo toe. Inmiddels is een op de tien geproduceerde medicijnen namaak; in 2010 goed voor een omzet van naar schatting 55 miljard euro, zo blijkt uit de meest recente publicatie van de Wereld Gezondheidsorganisatie....

Hoewel de problemen het grootst zijn in ontwikkelingslanden – 70 procent van alle malariamedicijnen en aidsremmers zijn namaak – neemt ook de distributie van nepmedicijnen in Europa snel toe, vooral via internet. Aanleiding voor minister Klink van Volksgezondheid om burgers te waarschuwen voor het bestellen van geneesmiddelen via internet. Eind vorig jaar maakte hij bekend een publiekscampagne op internet te starten en te gaan onderzoeken welke medicijnen het betreft.

Het bekendste voorbeeld van namaakmedicijnen die via internet worden besteld, is Viagra en andere erectiemiddelen, maar volgens een woordvoerder van het ministerie gaat het ook om andere ‘schaamte-middelen’ zoals afslankpillen – die plaspillen blijken te zijn – en neptesten voor zwangerschap of Aids.

In 2007 werden aan de Europese grenzen 4 miljoen nepmedicijnen onderschept door de douane, acht keer zoveel als in 2005, zo blijkt uit recente cijfers van de Europese Commissie. De farmaceutische industrie, die miljarden euro's aan omzet ziet weglekken, luidt wereldwijd de noodklok over de potentiële gevaren voor de gezondheid. Het grootste gevaar van nepmedicijnen is dat mensen niet de behandeling krijgen die ze denken te krijgen of in het geval van tropische ziekten zoals malaria; resistentie ontwikkelen.

‘Nep kan van alles betekenen’, zegt Joop Daggers van Nefarma, de Nederlandse koepel van farmaceutische bedrijven. ‘Het kan betekenen dat het medicijn helemaal geen werkzame stoffen bevat, of wel de juiste stof maar in de verkeerde hoeveelheid of dat het medicijn giftige stoffen bevat waardoor gebruikers bijwerkingen krijgen of zelfs sterven.’ In 1995 stierven 89 Haïtianen na het innemen van een hoestsiroop waarin antivriesmiddel was vermengd.

Soms ook is het medicijn perfect nagemaakt, maar deugt de verpakking niet. De meeste grote farmaceutische bedrijven hebben inmiddels testlaboratoria om namaakmiddelen te testen op inhoud en echtheid. De belangen voor de farmaceutische industrie, die miljarden investeert in de ontwikkeling van nieuwe medicijnen en deze moet zien terug te verdienen met de verkoop, zijn immers groot. Zo heeft het Franse bedrijf Sanofi Aventis een testlaboratorium in Tours staan. ‘Soms vinden we perfect nagemaakte medicijnen in een perfect nagemaakte verpakking, maar soms treffen we geen enkele werkzame stof in de producten’, vertelt projectleider Christine Huber.

Vanuit het testlaboratorium in Tours worden zoveel mogelijk data uitgewisseld met andere farmaceutische bedrijven en internationale en nationale opsporingsdiensten. Huber: ‘Zodra we iets verdachts vinden, waarschuwen we de autoriteiten in het land van herkomst. Soms lukt het om de fabriek op te sporen en de namaakfabrikanten te arresteren, maar het is heel moeilijk hier de vinger achter te krijgen.’

Nepmedicijnen zijn booming business getuige de explosieve groei van de afgelopen jaren. De vervalste producten worden bovendien steeds beter. Huber: ‘De ontwikkelingskosten zijn laag, de opbrengsten hoog en het risico om gepakt te worden is heel klein.’ De fabrikanten – uit vooral India, China en Pakistan – worden steeds vernuftiger. ‘Ze begonnen ooit in een garage of huiskamer, maar hebben inmiddels dankzij de hoge winsten geavanceerde laboratoria’, zegt Huber. ‘Bovendien is de distributie, die vooral via het Midden-Oosten plaatsvindt, heel gemakkelijk omdat het om kleine verpakkingen gaat en de controle in heel veel landen slecht is.’

De producenten slagen er niet alleen in om de medicijnen steeds beter na te maken, maar ook de verpakkingen en keurmerken. De Nederlandse IDA Foundation bijvoorbeeld, die 35 jaar geleden begon met het verstrekken van betaalbare medicijnen aan ontwikkelingslanden, zegt steeds meer last te krijgen van de namaakmarkt. ‘Op de markt in Nigeria liggen stapels medicijnen in alle kleuren van de regenboog; van nepparacetamol tot aidsremmers. We zijn zelfs al medicijnen tegengekomen waarop ons eigen IDA-keurmerkt is vervalst’, vertelt Maarten Neve.

Voor hulporganisaties zoals Artsen zonder Grenzen is namaak een groeiend probleem. ‘De meeste organisaties hebben niet de expertise in huis om alle medicijnen te controleren op kwaliteit of echtheid’, vertelt farmaciedeskundige Carine Werder ‘Er kan dus rotzooi tussen zitten.’ Bovendien merkt Werder op namaak de winsten van de farmaceutische industrie onder druk zet. ‘Dat is ook niet in ons belang want dan zijn ze nog minder geneigd om betaalbare medicijnen te ontwikkelen voor ontwikkelingslanden.’