De achttien miljard aan bezuinigingen uit het regeerakkoord blijken niet afdoende. Minister De Jager van Financiën gaat waarschijnlijk vijf miljard en mogelijk tien miljard extra bezuinigen. Zulke enorme bedragen vragen om forse maatregelen.

Nu de economische vooruitzichten in rap tempo verslechteren, wordt met vrees uitgekeken naar aanstaande dinsdag. Dan komt het Centraal Planbureau (CPB) met nieuwe economische vooruitzichten en weet het kabinet hoeveel er extra bezuinigd moet worden.

Die bezuinigingen worden niet met de spreekwoordelijke kaasschaaf behaald. Waarschijnlijker is dat ze met één of twee forse ingrepen worden verdiend. Vier portefeuilles komen daarvoor in aanmerking.

Woningmarkt
Nummer één op het lijstje van veel oppositiepartijen: hervorming van de woningmarkt. De hypotheekrenteaftrek kost erg veel belastingeuro's. Aanpassing hiervan kan dus geld opleveren en wordt door veel experts bepleit. Je kunt denken aan het geleidelijk afbouwen van het bedrag dat mag worden afgetrokken, of aan een variant waarmee de aftrek niet meer tegen het hoogste belastingtarief van 52 procent mogelijk is.

De hypotheekrenteaftrek is echter een breekpunt voor de coalitiepartijen CDA, VVD en gedoogpartner PVV. Daarom zal dit alleen gebeuren als de rest van de woningmarkt ook grondig wordt hervormd, bijvoorbeeld door 'scheefwoners' harder aan te pakken en de belastingbetaler tegemoet te komen met andere voordeeltjes.

Ontwikkelingssamenwerking
PVV-leider Geert Wilders liet het vorige maand al weten: hij steunt alleen extra bezuinigingen als er eerst vier miljard euro wordt gekort op ontwikkelingssamenwerking. Of dit gaat gebeuren, is nog maar zeer de vraag. Coalitiepartij CDA is hier namelijk fel op tegen. Verantwoordelijk staatssecretaris Ben Knapen bezwoer vorige week dan ook dat korten op ontwikkelingssamenwerking niet aan de orde is.

Wanneer Wilders en het CDA hun poot stijf houden, zal het kabinet steun voor de extra bezuinigingen moeten zoeken bij oppositiepartijen. Die zullen in ruil daarvoor komen met flinke eisen als minder bezuinigen op de sociale werkplaatsen, of meer geld voor natuur (en minder voor asfalt).

Arbeidsmarkt
Ook de arbeidsmarkt is een terrein waar flink hervormd en bezuinigd kan worden. Met het versoepelen van ontslagrecht, meer belastingen en minder subsidies kan een fors bedrag worden ingeboekt. Maar dan zullen ook werkgevers en vakbonden akkoord moeten gaan.

Het kabinet kan ook beslissen om nog verder in het eigen vlees te snijden. Door ambtenaren te ontslaan, salarissen te bevriezen en provincies samen te voegen, kan er flink worden bespaard.

Zorg
De belangrijkste uitgavenpost in het huishoudboekje van minister De Jager is de gezondheidszorg. De kosten hiervan stijgen jaarlijks met miljarden door de steeds ouder wordende bevolking. Besparingen hierop worden vaak geprobeerd, maar weinig gehaald.

Door het eigen risico fors te verhogen, het basispakket te verkleinen, medisch specialisten te korten en de hulp aan chronisch zieken te versoberen, kunnen de uitgaven worden beperkt. Korten op zorg ligt echter maatschappelijk heel gevoelig. Burgers vinden het meestal onaanvaardbaar als de ouderenzorg achteruit gaat of gehandicapten moeten inleveren.

De ministers van het kabinet-Rutte wilde vandaag voorafgaande aan de wekelijkse ministerraad nog niet over de eventuele bezuinigingen speculeren.