De 17 eurolanden zijn het eens geworden over een nieuwe strategie om de zinkende rubberboot Griekenland drijvende te houden. Het noodfonds krijgt ruime bevoegdheid.

Valt het resultaat van de eurotop mee of tegen?
100 procent mee. Woensdagochtend had het er alle schijn van dat de bijeenkomst opnieuw op een teleurstelling zou uitdraaien. Tussen de standpunten van Frankrijk en Duitsland zat in de aanloop naar de eurotop nog een grote kloof. 

President Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank (ECB) vertoonde bovendien de flexibiliteit van een loden deur. Maar voilà: Merkel, Sarkozy en Papandreou drinken een middagje thee, halen Trichet erbij en de boel is geregeld. Het besluit dat gisteren is genomen, gaat veel verder dan de buitenwacht op grond van de slechte voortekenen durfde hopen.

Wat is het belangrijkste element van deze nieuwe reddingspoging?
De structuurwijziging van het noodfonds voor 'zieke' eurolanden. Merkel heeft op dat vlak veel water bij de wijn gedaan door ermee in te stemmen dat het noodfonds zeer ruime bevoegdheden krijgt.

Tot dusver mocht het noodfonds alleen leningen verstrekken, en dan nog alleen aan eurolanden die op geen enkele andere manier meer aan geld kunnen komen. Op grond van het nieuwe akkoord mag het fonds veel meer. Preventieve leningen verstrekken aan landen die in de problemen dreigen te komen , wrakke staatsobligaties opkopen van private partijen als banken, verzekeraars en investeringsmaatschappijen die er vanaf willen. Geld lenen aan overheden van alle eurolanden, dus ook de niet-probleemlanden, waar banken gered moeten worden met nieuwe kapitaalinjecties.

Hoe zat het ook al weer met dat default-gevaar?
De almachtige ratingbureaus Moody's, S&P en Fitch dreigden Griekenland te reduceren tot de wanbetalersstatus als het probleemland al te veel gematst zou worden door zijn eurogenoten. Onacceptabel was voor hen het voorstel om bezitters van Griekse staatsobligaties, zoals banken, te dwingen soepelere terugbetalingsvoorwaarden te accepteren. Ze zouden Griekenland dan een deel van het geleende bedrag moeten kwijtschelden of de terugbetalingstermijn verlengen.

Het verlichten van de betalingsvoorwaarden is in de ogen van de ratingbureaus een 'SD'tje', een selective default. Een 'SD' of 'D'-stempel leidt onmiddellijk tot twee grote problemen: credit default swaps (verzekeringen tegen een Grieks bankroet) komen tot uitbetaling, en de ECB mag geen Griekse staatsobligaties als onderpand meer accepteren.

Het uitbetalen van credit default swaps kan financiële instellingen die ze hebben uitgeschreven, in de problemen brengen.

Omdat de ECB geen schuldpapieren accepteert die door de ratingbureaus tot schroot zijn bestempeld, kunnen met name Griekse banken na een default-rating wel inpakken. De Griekse banken bezitten 66 miljard euro aan Griekse staatsobligaties.

Omdat ze op de vrije markt geen kapitaal meer kunnen aantrekken, zijn ze volkomen afhankelijk geworden van (goedkope) leningen van de ECB. De centrale bank eist echter onderpand in ruil voor die leningen. Het enige onderpand dat de Griekse banken de ECB kunnen geven, zijn Griekse staatsobligaties. Dus bij een al dan niet selective default droogt de geldstroom van de ECB naar de Griekse banken acuut op en gaan de banken failliet.

De nu gekozen oplossing kan bij de ratingbureaus (misschien) net door de beugel, omdat Griekenland geen korting krijgt op zijn betalingsvoorwaarden en de banken niet worden gedwongen obligaties te verkopen. Mocht Griekenland toch een 'D'-status krijgen, dan kan het noodfonds dankzij de nieuwe bevoegdheden de taak van de ECB overnemen door staatsobligaties op te kopen (en zo de koers te ondersteunen) en door leningen aan de noodlijdende Griekse banken te verstrekken.

Is Griekenland nu definitief gered?
Nee, maar de Grieken gaan er wel fors op vooruit.Er komt nog eens 109 miljard euro voor Griekenland beschikbaar  (van de Europese Unie, het Internationaal Monetair Fonds en de private sector).   Verder worden de leenvoorwaarden fors versoepeld.

Griekenland (en ook Ierland en Portugal) hoeft minder rente over de leningen van het noodfonds te betalen en mag twee keer zo lang doen over de aflossing. Ook heeft de eurozone zich gecommitteerd aan een 'Marshallplan' dat de Griekse economie moet stimuleren, hoewel de details daarvan nog onbekend zijn. 

Voor Griekenland en de eurozone is het zeer waarschijnlijk een tijdelijk respijt. Er wordt in dit plan namelijk weinig gedaan aan het grootste probleem: de ondraaglijke Griekse staatsschuld van 340 miljard.