‘Je mag hopen dat er nu eindelijk echte hervormers opstaan’

Het is nooit goed voor de economie als een formatie lang duurt, mislukt en politici rollend over straat gaan, zegt hoogleraar economie Lans Bovenberg van de Universiteit Tilburg. ‘Mensen hebben behoefte aan zekerheid. Politieke onvrede is slecht voor het vertrouwen van zowel consumenten als investeerders. Je ziet dat nu al heel duidelijk op de woningmarkt. Mensen die niet weten waar ze aan toe zijn, stellen zich afwachtend op.’

De reden dat de formatie in een impasse is geraakt, is volgens Bovenberg nog veel zorgelijker dan het mislukken zelf. ‘Het CDA is een van de partijen die traditioneel altijd medeverantwoordelijk zijn geweest voor de stabiliteit in Nederland. Dat de formatie nu uitgerekend strandt door onenigheid binnen het CDA is uitermate slecht voor het vertrouwen van zowel binnenlandse als buitenlandse investeerders.’

Volgens Bovenberg is het zaak dat er snel een kabinet komt dat een helder toekomstvisie durft te formuleren. ‘Als we onvoldoende bezuinigen en de tekorten blijven oplopen, komt het vertrouwen ook niet terug. Het heeft dus geen zin om problemen – zoals het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek – opnieuw vier jaar voor ons uit te schuiven. Iedereen weet dat de maatregel dan boven de markt blijft hangen en de onzekerheid blijft. Het is belangrijker dat mensen weten waar de klappen vallen, dan hoe hard de klappen zijn.’

Bovenberg krijgt bijval van verschillende collega’s. Ook hoogleraar financiering Jaap Koelewijn van de Nyenrode business Universiteit vindt het voor de economie belangrijker dat er snel een nieuw kabinet komt dat echte keuzen durft te maken, dan wat die keuzen zijn. ‘Ik ben bang voor een kabinet dat net als Paars in de jaren negentig alleen op de winkel past, zonder echt te hervormen.

Koelewijn waarschuwt ervoor de economische effecten te overdrijven. ‘Wij verdienen het merendeel van ons geld in het buitenland. Met alle kabinetsperikelen maken we internationaal misschien geen goede sier, maar dat overleven we wel. Voor het binnenlandse vertrouwen zal er wel echt iets moeten gebeuren. Anders blijft het klassieke conjunctuurherstel achter.’

Hoogleraar fiscale economie aan de Universiteit Maastricht Willem Vermeend vreest dat Nederland door de moeizame formatie achterop zal raken bij de rest van Europa. ‘Als we naar de Eurozone kijken, dan zien we dat alle landen inmiddels zijn begonnen met economische hervormingen. Behalve Nederland en België. Het effect van beleid treedt altijd pas na een jaar op. Als we niet binnen enkele maanden een kabinet hebben, gaat begrotingsjaar 2011 verloren.’

En dat terwijl de bezuinigingen waar Nederland voor staat relatief mild zijn, aldus Vermeend. ‘Als we 18 miljard bezuinigen is dat 3 procent van ons bbp. Vrijwel alle andere landen doen meer. Duitsland zit bijvoorbeeld op 3,5 procent, Engeland op 6 procent.’

De 18 miljard euro die VVD en CDA willen bezuinigen, zijn in een half uurtje in te vullen, zegt hoogleraar economie aan de Universiteit van Oxford Rick van der Ploeg. ‘Maar dan moet je wel een paar heilige huisjes zoals de verhoging van de pensioenleeftijd en de hypotheekrenteaftrek durven aan te pakken.’ Van der Ploeg hekelt het gebrek aan politieke moed in Nederland. ‘Hier in Engeland lukt dat twee keurige mannen van zeer verschillende politieke kleur wel.’