Geloofwaardigheid beroepsgroep staat op het spel

De accountant heeft het weer gedaan. Eerst waren er begin deze eeuw de boekhoudschandalen rond Enron en WorldCom. Toen kwam de kredietcrisis, waaraan de accountants ook een bijdrage leverden. En nu gooit de toezichthouder, de Autoriteit Financiële Markten (AFM), de knuppel in het hoenderhok. Steeds blijft maar de twijfel aan de raison d’être van de sector, de accountantsverklaring – vooral de goedkeurende verklaring over het jaarverslag.

Accountant in ruste Jules Muis, ooit de boekhouder van de Europese Commissie, voorman van de beroepsvereniging Nivra en partner bij Ernst & Young, droeg begin dit jaar flink bij aan die twijfel. ‘In de wereld van de accountants geldt: wie betaalt, bepaalt’, zei Muis. Hij debiteerde zijn wijsheid niet aan een borreltafel, maar tegenover de parlementaire onderzoekscommissie-De Wit, die de oorzaken van de kredietcrisis onderzocht.

Muis haalde vernietigend uit naar zijn vakbroeders ten tijde van die crisis. ‘Accountants hebben daarin geen enkele positieve rol gespeeld. Na het Enron-echec hebben de accountants alweer een unieke kans gemist om tijdig een waarschuwing te geven’, zei Muis tot de parlementariërs.

Bijna was de accountant vergeten in het rijtje ‘kredietcrisisschuldigen’, van bankier, kredietbeoordelaar tot toezichthouder. Hans Hoogervorst, de voorman van dezelfde AFM die nu kritiek levert op de vier grote accountantskantoren, haalde zich in 2009 de woede van de beroepsgroep op de hals. ‘Accountants dragen mede de schuld aan de kredietcrisis’, zei Hoogervorst. Hij vond de accountant toen al niet kritisch genoeg. Jullie verliezen je te veel in details, beet hij ze toe.

De commissie-De Wit, waarvoor Jules Muis zijn onthullingen deed, ruimde in haar eindrapport een plaatsje in voor de accountant. ‘De accountancy is tekortgeschoten in zijn maatschappelijke taak, stelt De Wit. ‘De accountantsberoepsgroep moet samen met de AFM nadere kwaliteitseisen opstellen.’

De toezichthouder heeft die handschoen opgepakt in de vorm van een onderzoek. En met de conclusies appelleert de AFM aan het eergevoel van elke accountant. De toezichthouder wordt daarin teleurgesteld en noemt zijn bevindingen ernstig. Neem alleen al de AFM-conclusie dat de accountant te veel leunt op de administratie van het bedrijf waar ze een verklaring over af moet geven.

Tevreden stellen de grote vier accountants vast dat ze geen goedgekeurde accountantsverklaring hoeven in te trekken. Maar dat is wat de AFM betreft niet de crux. Die is dat de accountants er alles aan moeten doen ook maar de minste twijfel weg te nemen over de hardheid van hun handtekening onder elk jaarverslag. Anders is een goedkeurende accountantsverklaring straks niets meer waard.