Europese ‘Tobintaks’ onhaalbaar

De door de Europese Unie bepleitte belasting op financiële transacties is nauwelijks uitvoerbaar. Praktische en wettelijke bezwaren maken uiterst onzeker dat de staat extra inkomsten krijgt en dat banken en fondsen zich minder speculatief gaan gedragen.

Dat blijkt uit een vertrouwelijke studie van de Europese Commissie. Het onderzoek wordt dinsdag besproken door de EU-ministers van Financiën die moeten beslissen over invoering van de speciale belasting, ook wel omschreven als Tobintaks (zie inzet).

In juni verklaarden de EU-leiders nog dat de Unie ‘het voortouw moet nemen’ tot wereldwijde ‘heffingen en belastingen’ op financiële instellingen en transacties. Achter deze unanieme verklaring gaat niettemin een flinke verdeeldheid schuil.

Tegenstanders van de belasting, met name Groot-Brittannië en Zweden, zullen de studie aangrijpen om haar van tafel te vegen, zeker als ze alleen in de EU wordt ingevoerd. Duitsland en Frankrijk daarentegen zien de heffing als een goede manier om risicovol gedrag door financiële instellingen – de oorzaak van de crisis – de kop in te drukken. Ook levert de belasting geld op waarmee de banken kunnen meebetalen aan het oplossen van de crisis.

Vraagtekens

De experts van de Commissie plaatsen grote vraagtekens bij de haalbaarheid van die doelstellingen. Een belasting vermindert mogelijk ongewenste transacties, die worden immers duurder. Maar ze treft ook gewenste, duurzame investeringen van pensioenfondsen en overheden.

Verder maakt de belasting lenen duurder voor regeringen en bedrijven, wat de economie schade toebrengt. Ook bestaat het risico dat bedrijven hun financiële transacties verplaatsen naar landen buiten de EU. De Commissie-experts wijzen verder op de strengere eisen waar banken sowieso al mee te maken krijgen. De heffing op transacties kan er een te veel zijn.

‘Gegeven de complexiteit van sommige financiële transacties zijn het effect en de uitvoerbaarheid van een heffing daarop erg onzeker’, concluderen de experts.

Eerder maande de Europese Centrale Bank al tot voorzichtigheid. Een belasting op financiële transacties zou haaks staan op het vrije verkeer van kapitaal, een van de hoekstenen van de EU.

Opbrengst onzeker

De vermeende opbrengst (ramingen lopen uiteen van enkele tientallen tot honderden miljarden euro’s per jaar) is volgens de Commissie-experts met veel onzekerheid omgeven. Bovendien worden de extra inkomsten ongelijk verdeeld. Londen ontvangt ruim 70 procent van de gelden, omdat the City hét financiële centrum van Europa is. Het merendeel van de EU-landen krijgt echter niets terwijl zij wel meebetalen aan de belasting. Herverdeling van de opbrengst leidt weer tot administratieve rompslomp.

Effectiever dan een belasting op transacties is volgens de experts een heffing op financiële activiteiten. In die opzet worden de winst en de loonsom van financiële instellingen extra belast. Nadeel daarvan is het een ‘bot’ middel is om speculatief wangedrag aan te pakken.

Discussie van jaren

Over een belasting op financiële transacties wordt al jarenlang gediscussieerd. Begin jaren zeventig van de vorige eeuw stelde de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar James Tobin een bescheiden heffing op valutatransacties voor, de Tobin-taks. De EU borduurt voort op dit idee. In hun studie onderscheiden de Commissie-experts een onbeperkte en een beperkte belasting op financiële transacties. In de eerste wordt over alle transacties (in aandelen, obligaties en derivaten) een kleine belasting (0,1 procent van de waarde) geheven. In de tweede variant blijven derivaten (speculatieve handel in financiële producten) buiten schot omdat de waarde daarvan moeilijk is te bepalen. De opbrengst van deze beperkte variant is veel lager.