Nu ook micropensioen voor India

Microkrediet is niet de enige optie tegen armoedebestrijding. ‘Een zekere oude dag is belangrijker.’..

Wat moet ik doen als ik straks te oud ben om te werken? Deze vraag houdt veel armen in ontwikkelingslanden bezig. Een behoorlijk staatspensioen bestaat vrijwel nergens en de traditionele familiestructuren, waarbij kinderen voor hun ouders zorgen, brokkelen af als gevolg van urbanisatie, emigratie en de hiv-epidemie. Veel ouderen zorgen voor hun kleinkinderen, omdat hun kinderen zijn overleden aan aids.

‘Wij willen die mensen uitzicht bieden op een zekere oude dag’, zegt Caroline van Dullemen van World Granny, een Amsterdamse ontwikkelingsorganisatie, partner van Help Age International, een wereldwijd netwerk dat zich inzet voor ouderen in ontwikkelingslanden. Samen met een aantal Nederlandse financiële instellingen en het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft WorldGranny een pensioenproduct ontwikkeld dat voortbouwt op het systeem van microfinanciering. Het Pension & Development Network begint deze maand een pilot in India met DHAN Foundation, een grote Indiase instelling voor microfinanciering. Doel is om in vijf jaar 25 duizend mensen in de informele sector een pensioenverzekering te bieden.

Staatspensioen
Mensen worden steeds ouder, ook in ontwikkelingslanden. Wereldwijd is een op de tien mensen boven de 60 jaar, in 2025 is dat aantal verdubbeld. Voorspeld wordt dat in 2050 80 procent van de ouderen in ontwikkelingslanden wonen. In de meeste ontwikkelingslanden is nauwelijks sprake van een staatspensioen, of het is onbereikbaar wegens corruptie. De gemiddelde levensverwachting is er met 67 jaar nog steeds relatief laag. Maar de cijfers zijn onbetrouwbaar, weet Van Dullemen. ‘De gemiddelde riksjarijder haalt de 40 niet. Anderen zijn al op hun 50ste aan hun pensioen toe omdat hun lichaam versleten is.’

Volgens M. Vasimalai, directeur van DHAN Foundation, is ‘pensioen een logische stap’. ‘We hebben al jaren ervaring opgedaan met microfinanciering, toen met verzekeren. Nu is het pensioen aan de beurt.’ De kennismaking met het P & D Network kwam op het juiste moment. ‘Wij kregen steeds meer signalen van onze klanten dat hier behoefte aan bestaat.’

DHAN Foundation verstrekt aan 750 duizend huishoudens in India microkrediet, waarvan 4 miljoen mensen leven. Ruim 600 duizend microkredietnemers hebben hieraan een verzekering gekoppeld tegen ziekte en leven.

Rabobank Foundation is samen met Interpolis al al enkele jaren betrokken bij de verzekeringsproducten van DAHN. ‘Het is een groot succes en het draagt bij aan onze missie om risico’s voor armen en kwetsbaren in de wereld te verminderen’, vertelt Iris van der Velden, regiomanager Azië.

DAHN Foundation heeft een onderlinge verzekeringsmaatschappij opgezet, waar kredietnemers via honderd federaties in India aan kunnen deelnemen. Rabobank Foundation en Interpolis hebben hiervoor hun expertise verleend.

‘Het idee dat armen niet sparen, blijkt achterhaald’, zegt Robert Lensink, hoogleraar financiering en financiële markten aan de Universiteit van Groningen. ‘Probleem is dat er geen betrouwbare financiële producten waren. Het staatspensioen, als het er al is, is voor de meesten onbereikbaar. De meerderheid van de bevolking in ontwikkelingslanden werkt in het informele circuit.’

De behoefte aan zekerheid voor de lange termijn is onderschat, denkt Lensink. ‘Krediet is niet zo belangrijk. Veilig sparen is veel belangrijker.’ Daar is inmiddels ervaring mee opgedaan. Door DAHN Foundation, maar ook door Grameen Bank, de grootste microkredietverstrekker in Bangladesh. Het Grameen Pension Scheme is volgens Lensink zeer succesvol. Dat het product gekoppeld is aan het krediet, pakt volgens hem goed uit. ‘Het legt ook druk op mensen hun verzekeringspremie te betalen.’ Bij DAHN Foundation is koppelverkoop niet nodig, denkt Van der Velden: ‘Mensen willen zelf de risico’s voor hun gezin afdekken voor het geval ze ziek worden of overlijden en hun schuld niet kunnen afbetalen.’

Premie
P & D Network bouwt voort op de ervaringen met de levensverzekeringen in India. ‘We weten nu dat mensen bereid zijn premie te betalen voor zekerheid. Nu sparen mensen op een informele manier voor hun oude dag en dat is heel onveilig’, zegt Van Dullemen. Vasimalai van DAHN Foundation verwacht dat in tien jaar 90 procent van de kredietnemers een pensioenverzekering heeft afgesloten.

Nu wordt het product getest. ‘We moeten kijken of dit aansluit op de behoefte van mensen’, zegt Lensink. ‘In deze landen hebben mensen geen verstand van financiële producten en ze zijn terecht bang voor corruptie en misbruik. Dat wantrouwen moet je zien weg te nemen.’

In praktijk komt het erop neer dat groepen mensen – vaak vrouwen – die met elkaar krediet aangaan, ook samen sparen. Ze betalen straks 100 roepie (1,50 euro) per maand voor een pensioen van een paar tientjes.

Voor WorldGrammy ligt een makelaarsrol weggelegd, vindt Van Dullemen. ‘Wij voorzien in de behoefte van armen door lokale partijen in contact te brengen met financiële experts en hen te trainen.’ Ook wil WorldGranny bijdragen aan het bewustwordingsproces. ‘Hoe eerder je spaart, hoe beter je de risico’s op termijn afdekt.’