Economie groeit, maar er mag niet te veel misgaan

De Nederlandse economie toont steeds nadrukkelijker zijn twee gezichten. Het blijde gezicht laat vooral het snelle herstel van exporterende bedrijven zien, waardoor ook uitzendkrachten weer werk vinden. Het sombere gezicht toont vooral de lege winkels, omdat een legertje van nieuwe werklozen en matig verdienende zelfstandigen minder geld te besteden hebben.

Zoals bij elk voorzichtig economisch herstel, ontstaat er een botsing tussen deze positieve en negatieve krachten. Is al te voorspellen hoe de Nederlandse economie zich gaat ontwikkelen?

Logisch

Tot op zekere hoogte verloopt de economische cyclus volgens een logisch patroon. Alleen zijn de uitslagen in economische krimp- en groeicijfers in deze crisis veel groter. Ruwweg gaat de cyclus door drie fases.

Allereerst is er de enorme duikeling van de export. Door de wereldwijde crisis – deze keer ontstaan door het haperende financiële stelsel – ging eind 2008 en begin 2009 in Nederland direct de omzet van exporterende bedrijven onderuit. Bedrijven als chipmachinefabrikant ASML en staalbedrijf Corus moesten hun productie enorm terugschroeven en ook personeel ontslaan.

Export

Na de redding van het financiële systeem en dankzij een sterk groeiend China, trekt de wereldeconomie sinds enkele maanden flink aan. Dit herstel vertaalt zich direct in een hogere export, zoals ook deze week bleek uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Een bedrijf als ASML ziet zijn omzet weer flink groeien en neemt ook weer personeel aan. In heel Nederland hebben uitzendkrachten weer meer werk. Goed nieuws, kortom.

De tweede fase van de crisis verloopt via de arbeidsmarkt en werkt trager door in de economie. Het duurt altijd vele maanden voordat werknemers hun baan kwijtraken. Werknemers met een vaste baan kregen er in 2009 door oude cao-contracten bijvoorbeeld nog veel geld bij. De Nederlandse consument is daardoor nog geruime tijd geld blijven uitgegeven. De laatste periode zijn de werklozen, zelfstandigen (die hun omzet zagen teruglopen) en angstige werknemers wel minder geld gaan uitgeven. Deze zuinigheid uit zich in geringere winkelverkopen, zoals gisteren bleek. Slecht nieuws, kortom.

Derde fase

Een derde fase moet zich bovenden nog aandienen. De rijksoverheid heeft dankzij enorme geldinjecties in de Nederlandse banken, de uitgaven voor uitkeringen en de extra plannen om de economie aan te jagen, de tekorten zien exploderen. Het nieuwe kabinet dat nog gevormd moet worden, zal de komende maanden en jaren flink gaan bezuinigen. Dit is nadelig voor de economie. Opnieuw: slecht nieuws.

Bij normaal economisch herstel is de exportmotor altijd sterk genoeg om de effecten van de haperende arbeidsmarkt en een bezuinigende overheid op te vangen. Consumenten worden meestal meegenomen in de positieve trend. Sommige werklozen vinden een baan en met z’n allen gaan burgers na verloop van tijd weer geld uitgeven. De crisis komt daarmee ten einde.

Onzekerheden

Bij de huidige crisis is het echter minder zeker dat het herstel soepel verloopt. Er zijn te veel onzekerheden. De aanhoudende onrust over de financiële markten kan het vertrouwen aantasten.

Griekenland lijkt vooralsnog in veilige haven, maar de onrust is nog niet verdwenen. Volgende week kijken bijvoorbeeld weer alle ogen naar een stresstest van Europese banken en wordt duidelijk of de banken weer gezond genoeg zijn.

De enorme bezuinigingsopdracht die alle westerse landen moeten invullen, vormt ook een bedreiging. Een fors bezuinigende overheid tempert niet alleen de groei, maar maakt ook consumenten onzekerder. Denk maar aan de stilstand op de huizenmarkt, die nu al maanden aanhoudt.

Daarnaast is ook het wereldwijde herstel nog instabiel. China groeit weliswaar fors, maar de cijfers zijn lager dan gehoopt en bovendien deels gefinancierd door de Chinese overheid. De Amerikaanse economie blijft nog altijd pruttelen en bloeit minder op dan in het verleden gebruikelijk was. De nu aantrekkende export is dus nog niet voor langere tijd verzekerd.

Per saldo staat de economie op dit moment aan de goede kant van de streep en stevent Nederland af op een bescheiden groei. Maar er mag niet te veel misgaan.