Kunst of porno

HET Openbaar Ministerie in Amsterdam heeft een foto in beslag genomen die deel uitmaakte van een in het kader van het Holland Festival gehouden tentoonstelling....

Het gaat om een afbeelding van de naakte romp van de Amerikaanse fotograaf Walter Chapell, zittend op een stoel met op zijn linkerknie zijn naar schatting nog geen twee jaar oude blote zoontje. Chapell heeft een ontluikende of wegtrekkende erectie. Chapells vrouw maakte de foto.

Het Openbaar Ministerie in Amsterdam heeft zowel een rijke fantasie als een dirty mind. Het is van oordeel dat de foto kinderporno is. Dit betekent - langs de meetlat van de wet - dat justitie vindt dat de foto een seksuele gedraging laat zien waarbij een jeugdige is betrokken en dat met de afbeelding kennelijk wordt beoogd een seksuele prikkeling op te wekken.

De foto - Father and Son - werd gemaakt in 1962. Hij is al vele malen te zien geweest op tentoonstellingen en staat in diverse fotoboeken, onder meer in het Amerikaanse standaardwerk over naaktfotografie tussen 1945 en 1980. Nergens ter wereld werd justitiële actie ondernomen tegen de afbeelding. Het Openbaar Ministerie in Amsterdam blijkt puriteinser dan de op het gebied van kinderporno uiterst strenge Amerikaanse justitie.

Sinds mensenheugenis wordt de vraag gesteld of kunst bijzondere bescherming verdient en vrijer moet zijn dan andere vormen van expressie. Zo lang daarop geen eenduidig antwoord bestaat, zijn kunstenaars niet immuun. De vrijheid van kunst is een aspect van de uitingsvrijheid. Die is niet absoluut en kan aan beperkingen worden onderworpen. Kunst kan dus net als andere uitingen strafwaardig seksistisch, racistisch of pornografisch zijn. Het is daarom niet per definitie ontoelaatbaar dat bij de bestrijding van kinderporno artistieke expressies object zijn van onderzoek.

De ratio van de bestrijding van kinderporno is de bescherming van jeugdigen tegen seksueel misbruik en seksuele exploitatie. De mate waarin een afbeelding aanstoot geeft is geen zelfstandig criterium.

De overheid moet niet de zedenmeester spelen. Regelmatig wordt echter repressief opgetreden tegen kunstuitingen die door bestuurders of door politie en justitie onwelgevoeglijk worden geacht. Nogal eens - zoals ook nu in het geval van de Chapell-foto - blijkt het strafrechtelijk kanon gericht te zijn op de verkeerde mug.

Men mag het onsmakelijk vinden om op een tentoonstelling geconfronteerd te worden met de driekwart erectie van Walter Chapell. Men mag zelfs seksueel geprikkeld worden door de afbeelding van het geslacht van de fotograaf. Maar om - zoals justitie doet - te veronderstellen dat Chapells zoontje 37 jaar geleden slachtoffer was van seksueel misbruik, is belachelijk.