Verlaat verslag over Ali in Zaïre, 1974

'Ik zal je wat laten zien', zegt Leon Gast na twee minuten. Hij loopt naar het dressoir in zijn hotelkamer en tilt een oranje doek van een voorwerp....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Gast reisde in 1974 met een cameraploeg naar Zaïre om in de eerste plaats een popfestival, bijgenaamd het 'Afrikaanse Woodstock', vast te leggen. James Brown, BB King, The Pointer Sisters en vele andere zwarte groepen zouden optreden daags voorafgaand aan de 'Rumble in the Jungle', zoals het wereldkampioenschap zwaargewichten werd genoemd.

'Het moest een muziekfilm worden, met twee korte portretten van de boksers en een verslag van de wedstrijd. Maar toen raakte Foreman gewond en werd de wedstrijd uitgesteld. Daardoor flopte het festival, maar kreeg ik de kans meer te filmen in de trainingskampen van Ali en Foreman'.

Gast keerde met 173 uur film en geen geld terug naar New York. Het duurde tot vorig jaar voordat hij de middelen bij elkaar kreeg om de film te voltooien. Gast liep twintig jaar lang alle filmmaatschappijen af met zijn materiaal. 'Iedereen was geïnteresseerd in de opnamen van de muzikanten of in de beelden van Ali en Foreman, maar ik wilde een complete film maken.'

Ook Steve Tolbert, de zoon van de president van Liberia, beloofde de postproductie van de film te financieren. Gast reisde tweemaal vergeefs naar de West-Afrikaanse staat voor een onderhoud met Tolbert. Na diens gewelddadige dood werden de kansen op voltooiing van de film weer geringer.

Gasts advocaat David Sonenberg nam zijn zaakjes over en wist serieuze balangstellenden met geld te vinden. Een van hen, Taylor Hackford, regisseur van An Officer and a Gentleman en Dolores Clayborne en producent van menige documentaire, suggereerde Gast aanvullende interviews te maken met bekende Amerikanen, die iets met dat gevecht hadden. 'Ik vond dat helemaal geen goed idee. Ik had de film al grotendeels gemonteerd met het materiaal dat ik had. Maar door de interviews nu wordt de film naar het heden gehaald.'

Spike Lee vertelt in de film over het belang van Ali voor de zwarten van zijn generatie. Norman Mailer, die een boek over het gevecht schreef, herinnert zich de details van het gevecht feilloos. 'Ik was verbaasd over zijn geheugen', zegt Gast. 'Maar hij verklapte mij dat hij voor ons interview zijn eigen boek herlezen had'.

When we were Kings werd een van de verrassingen van het Sundance festival voor onafhankelijke films. Gast kreeg direct na de eerste festivalvertoning van zeventien filmbedrijven aanbiedingen voor de distributie. 'Alle maatschappijen, die ik vruchteloos benaderd had, dienden zich weer aan', zegt Gast half triomfantelijk, nog half ontmoedigd. 'Al die jaren lag het filmmateriaal bij mij in huis. Ik had schulden bij al mijn medewerkers, die allemaal bleven geloven in de film.' Gast verdiende de kost als editor en producent. Hij werkte onder meer met Barbara Kopple.

Door de interviews komen de beelden van dik twintig jaar geleden in historisch perspectief te staan. Het meest indrukwekkende van When we were Kings is de uitstraling van Ali, die toen 33 was en volgens iedereen over zijn hoogtepunt. 'Ali zou verliezen van Foreman. Daar twijfelde niemand aan. Foreman was een sloper en in topvorm. De arts van Ali hield tijdens het gevecht een vliegtuig stand by dat Ali, in geval hij zwaar letsel zou oplopen, naar een ziekenhuis in Madrid moest brengen'.

Maar het liep anders. Ali bleef de held en getuigt daar indrukwekkend van. 'Pas later werd duidelijk dat dit gevecht in Afrika en Ali's gedrag van grote invloed waren op de houding van zwarte Amerikanen ten opzichte van Afrika. Als je voordien een zwarte een Afrikaan had genoemd, kon je een pak slaag krijgen. Nu is Afro-Amerikaans de enige correcte betiteling voor een zwarte Amerikaan.'

Gast vindt het zelf ook wel ironisch dat Mobuto, die destijds die fameuze boksontmoeting organiseerde en financierde, zijn laatste dagen als president beleeft juist nu de film draait. 'Ik geloof niet dat Ali en de anderen een goede kijk hadden op de politieke situatie in Zaïre. Mobutu gebruikte het gevecht als propaganda. Als hij deze week aftreedt, zal dat niets te vroeg zijn.'

When we were Kings van Leon Gast. In Cinecenter Amsterdam.