Ambtenarentaal?

Ambtenaren kunnen niet schrijven, vinden de voorlichters van de gemeente Den Haag. Daarom hebben zij de cursus 'Schrijf normaal, zet jezelf niet voor joker' bedacht....

Bart Singeling, voorlichter van de gemeente Den Haag: 'Het lijkt wel of een ambtenaar, als hij achter zijn computer kruipt, een heel ander mens wordt. Normaal kunnen ambtenaren hele vlotte gesprekken met hun buurvrouw houden, maar als ze een brief moeten schrijven gebeurt er iets raars. Dan gaan ze gewichtig doen en met vakjargon smijten. En niemand die er wat van begrijpt.'

Citaat uit een ambtelijke notitie, die tijdens het telefoongesprek op de fax van Singeling binnenkomt: Voorgesteld wordt om nu een beslissing te nemen over alle aspecten op het grensvlak ontvlechting/vervlechting. De beslissingen moeten het karakter hebben van òf afhechting òf startpunt voor een nieuwe relatie.

Bart Singeling andermaal: 'Begrijpt u het? Ik begrijp er geen hout van.'

Bestuursadviseur Hella Prins, een van de Haagse ambtenaren: 'Ik vind de cursus wel een grappige actie, maar je bevestigt daarmee toch het cliché van de domme ambtenaar die niet kan schrijven. Ik ben eerlijk gezegd niet zo'n voorstander van een schrijfcursus. Ambtenarentaal zit in het DNA van sommige mensen ingebakken.

'Het is veel nuttiger om mensen die moeilijke en ingewikkelde brieven schrijven, daar persoonlijk op te wijzen. Ergens begrijp ik het ook wel, want ambtenaren moeten soms brieven schrijven waarin juridische belangen op het spel staan. Als ze één woord verkeerd schrijven, krijgen ze gelijk een bezwaarschrift aan hun broek.'

Sjoukje Rosbergen van de werkgroep 'Vertaal je Taal' van de gemeente Utrecht: 'Wij doen al drie jaar pogingen om ambtenarentaal in de gemeente Utrecht te beperken. We hebben producten ontwikkeld om mensen eraan te herinneren dat ze niet zo formeel moeten doen. Zo zijn er koffiemokjes en memoblokjes waar taaltips op staan, zoals ''formuleer korte zinnen'', of ''vermijd moeilijke woorden''.

'Elke twee weken plaatsen wij in de Stadskrant een oproep aan burgers dat ze te moeilijke brieven van de gemeente terug moeten sturen. Dat zijn er tot nu toe tien geweest. Dat is niet veel, maar de ambtenaren hier weten wel dat ze op moeten passen. Zo'n geretourneerde brief is toch heel vervelend. Je wordt echt op je vingers getikt.'

Gera van Weenum, woordvoerster van de belastingdienst: 'Leuker kunnen wij het niet maken, wel makkelijker! Wij zijn ons er heel erg van bewust dat brieven met ambtelijke taal in ons eigen nadeel werken. Dan gaan mensen bellen met ingewikkelde vragen. Daarom worden belastingformulieren zo helder mogelijk opgesteld. Maar ambtenarentaal als huurwaardeforfait is helaas onvermijdelijk.'

Daniël Janssen, gepromoveerd op een onderzoek naar ambtenarentaal: 'Het gebruik van ambtenarentaal zit in de ambtenarencultuur verweven. Dat is een cultuur van jezelf niet blootgeven, vermijden dat je lastige vragen van journalisten krijgt, zorgen dat de burgemeester niet onderuit glijdt en dat de wethouder niet voor schut staat.

'Zolang ambtenaren op die manier formuleren, hou je een bestuursstijl uit het eind van de vorige eeuw. Het is Multatuliaans, een ouwe aristocratische residententoon zoals die in Nederlands-Indië heerste. Dat pikken we niet meer. Journalisten niet, Tweede Kamerleden niet, en vooral de burgers niet. Het wordt tijd dat dat verandert. Zo gaan we toch niet meer met elkaar om?'

Jan Renkema, auteur van de Schrijfwijzer en voormalig taaladviseur van de Tweede Kamer: 'Ik wil een krachtig protest laten horen tegen de opvatting dat ambtenaren niet kunnen schrijven. Journalisten kunnen namelijk óók niet schrijven! En wetenschappers niet. En zelfs een boel neerlandici niet. Ik denk met weemoed nog wel eens terug aan de cursussen die ik met Han van Gessel aan Volkskrantjournalisten heb gegeven. Ik zei toen tegen Han: ''We gaan eerst maar eens een Volkskranttekstje van jou aanpakken''. En alleen al over de voorpagina van de krant konden wij een hele middag bekvechten.

'Ambtenaren schrijven heus niet slechter dan journalisten. Als ik uw stukje niet begrijp, gooi ik het morgen in de prullenbak. Maar als ik een ambtenarenstuk niet begrijp, heb ik daar last van. Dan weet ik bijvoorbeeld niet wat er met die vervuilde grond in de achtertuin gaat gebeuren. Het schrijven van ambtenaren raakt burgers persoonlijk. Daarom valt bij hen sneller op dat ze niet kunnen schrijven. Ik weet niet of je dat zomaar met een cursus verandert, maar ik hoop natuurlijk van harte dat het Haagse initiatief succes heeft.'

Wil Thijssen