'Ons opheffen zou groot verlies zijn'

ARNHEM - Het Nationaal Historisch Museum kwam de afgelopen jaren vooral in het nieuws door incidenten en conflicten. De directeuren wilden het museum nabij de Rijn in Arnhem bouwen, maar de Tweede Kamer dwong het NHM tot bouw bij het Nederlands Openluchtmuseum. Een paar maanden geleden dreigde het parkeren - dat 60 miljoen euro zou kosten - roet in het eten te gooien. En drie weken geleden kreeg het museum een korting opgelegd van 4 miljoen euro. Volgens directeur Erik Schilp kan de architectenselectie beginnen, maar hij vreest verdere bezuinigingen.

Het NHM lijkt wel synoniem voor 'gedoe'.
'Bij de bouw van het Rijksmuseum was er politiek en bouwkundig ook heel veel strijd. Blijkbaar is het de volksaard om grote publieke projecten ingewikkeld te maken. De publiciteit over het parkeren was vervelend, want het moet natuurlijk over de inhoud gaan. Maar wij willen wel eerst alle randvoorwaarden op orde hebben.'


Hoe reëel is het om 60 miljoen euro te vragen voor een parkeergarage?
'Dat hebben we niet gevraagd, het was de conclusie van een rapport van Grontmij, op basis van wat toen de mogelijkheden waren. Maar natuurlijk was het een onwerkbaar, waanzinnig bedrag. Op dat moment zag je dat de gemeente Arnhem in beweging kwam, en een ander stuk grond aanbood. Probleem opgelost.'


Kwam die 60 miljoen niet heel goed uit? Zo kon het NHM zeggen dat bouwen bij het Openluchtmuseum echt niet kon.
'We hebben er niets aan om ons eigen bouwproces te frustreren. Het is in ons belang dat museum zo snel mogelijk te realiseren. De Tweede Kamer heeft zich er twee keer voor uitgesproken, dat lijkt me wel voldoende.'

Wat is nu de stand van zaken?
'We kunnen beginnen met de architectenselectie. We hebben inmiddels vier 'werelden' ontwikkeld, waar nu de kenners, onder wie hoogleraren geschiedenis, naar gaan kijken. We zijn bezig met de Week van de geschiedenis, we maken met de NTR televisieseries, met Klokhuis verfilmen we de vijftig vensters van de canon voor kinderen. Onze nieuwe, interactieve site is bijna af. Om maar een paar dingen te noemen.'


Maar een gebouw is er niet.
'Een museum bouwen in Nederland duurt gemiddeld tien jaar. Uit doelgroepenonderzoek blijkt dat onze naamsbekendheid net zo groot is als die van het Van Gogh-museum.'
 
Komt dat door de activiteiten of door alle strubbelingen?
'Het publiek kent ons inderdaad uit de media, zeker. Maar dat brengt geen negatief imago met zich mee.'


Wat voor gebouw moet er komen?
'We willen een chronologie tonen van de Nederlandse geschiedenis, zes themawerelden en actuele tentoonstellingen. Alles bij elkaar hebben we iets meer dan 20 duizend vierkante meter nodig, een middelgroot museum. Het gebouw gaat 100 miljoen euro kosten, voor 500 duizend bezoekers de eerste jaren.'
 
Staatssecretaris Van Bijsterveldt vond het allemaal te lang duren. Ze dwong u een plan te maken met alleen de 50 miljoen euro rijksbijdrage.
'Het kan voor 50 miljoen euro, maar dan wordt het museum zo'n 8.000 vierkante meter. Ik vind dat je de keuze moet leggen bij de directie, want zij heeft een visie ontwikkeld. Daar hoort een prijskaartje bij. Wij willen ook geen cent meer van het rijk dan die 50 miljoen. Maar geef ons dan wel de kans de rest van het geld uit de markt te halen. Ik kan me niet voorstellen dat kunstinstellingen meer eigen inkomsten moeten gaan binnenhalen, maar dat het meest in het oog springende project dat niet zou mogen. Hoe meer particulier geld, hoe meer betrokkenheid.'
 
Moet je in deze tijd überhaupt het NHM wel bouwen?
'Dat wordt veel gezegd, onder anderen door onze collega Wim Pijbes van het Rijksmuseum. Het NHM komt er omdat een groot deel van de Nederlandse bevolking los is komen te staan van het eigen verleden, wat leidt tot een gevoel van ontheemd zijn. De manier waarop we met elkaar omgaan, laat zien hoe onvoorstelbaar slecht we in ons vel zitten. Het NHM kan daar iets aan doen door onze geschiedenis aan zo veel mogelijk Nederlanders te tonen. En vergeet niet, het NHM bestaat al dankzij al die activiteiten en samenwerkingsverbanden.'
 
Houdt u rekening met nog meer kortingen?
'Als er 200 miljoen bezuinigd moet worden op de cultuursector, zou ik het raar vinden als wij buiten schot blijven. Ik zou dat ook principieel onjuist vinden. Ik geloof heel sterk in solidariteit in de cultuursector. Ik zou het raar vinden als wij in overvloed konden doorgaan, terwijl anderen aan bezuinigingen ten onder gaan. Maar het NHM heeft wel een realistische begroting nodig.'
 
Waar ligt voor u de grens?
'Als die realistische begroting er niet kan komen omdat we in een andere tijd leven dan toen we dit bedachten, kun je een kleiner gebouw neerzetten met minder activiteiten. Maar dan raak je verder af van je doelstelling, want je wilt zoveel mogelijk mensen bereiken. Als je kiest voor een gebouw, maar niet voor de activiteiten, maak je iets kapot wat met veel moeite is opgebouwd. Het beste zou uiteraard zijn zo snel mogelijk te beginnen met de bouw, maar ik kan me voorstellen dat er andere prioriteiten zijn.'


Hoe moet het NHM in dat geval verder?
'Kijk naar het Stedelijk Museum. Dat heeft zeer succesvol geopereerd op een tijdelijke locatie bij CS. Ons gebouw moet er zeker komen, maar ik kan me voorstellen dat we gedurende de crisis dat op een andere manier oplossen. Er staat heel veel belangrijk erfgoed leeg in Nederland. Daar zouden we tijdelijk gebruik van kunnen maken. Laten we dan zorgen dat alles klaar ligt om van start te gaan. Als de economie aantrekt, en er voldoende geld uit de markt is gehaald, dan ga je alsnog bouwen. Zo zou je de cultuurbegroting nu iets kunnen ontzien.'
 
Uitstel van de bouw van het NHM is dus voorstelbaar?
'Dat heeft niet mijn voorkeur, maar als je keuzes maakt, moet je duidelijke keuzes maken. Dus je moet niet in de marge gaan proberen om een half product te gaan maken.'
 
Dus toch naar Paleis Soestdijk?
'Daar kunnen we wel een keer iets doen, maar het grote nadeel is dat het heel dwingend is in de architectuur en dat het klein is.'
 
Wat vindt u van de opvatting van uw collega Wim Pijbes dat het NHM niet gebouwd moet worden?
'Het geld blijft niet in de culturele sector, dat gaat terug de schatkist in. Het opheffen van het NHM zou een vreselijk verlies zijn. We lopen voorop met de ontwikkeling van nieuwe media en technologie, we zijn de lijm tussen veel initiatieven. Als je het NHM opheft, gooi je heel veel investeringen weg.'